T.C.
YÜKSEK SEÇİM KURULU
Karar No : 753
İtiraz No :
- K A R A R -
Başkanlık Makamınca Kurulumuza sunulan 01/08/2007 tarihli yazıda, aynen; “Türkiye Büyük Millet
Meclisi Genel Kurulu’nca 31/05/2007 gününde kabul edilen 5678 sayılı “Türkiye
Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında
Kanun’un, Anayasa’nın 175. maddesi uyarınca, halkoyuna sunulması uygun görülmüş
olduğundan, Anayasa’nın anılan maddesi ve 3376 sayılı “Anayasa Değişikliğinin
Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanun” uyarınca, 5678 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, Resmi
Gazetenin 16/06/2007 tarihli, 26554 sayılı nüshasında yayımlanmıştır.
Halkoylamasında uygulanacak ana kuralların belirlenmesi
ve sonuçta bir rapor düzenlenmesi hususunda Yüksek Seçim Kurulunun 18/06/2007 tarih ve 566 sayılı kararı ile oluşturulan
komisyonca, halkoylamasının 3376 sayılı Anayasa Değişikliğinin Halkoyuna
Sunulması Hakkında Kanunun 2. maddesi gereği, 5678 sayılı Yasanın yayımını
izleyen yüzyirminci günden sonra gelen 21 Ekim 2007
Pazar günü yapılması kararlaştırılmıştır.
Bilindiği gibi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 79
uncu maddesi; “Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde
yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma” görevi
genel olarak Yüksek Seçim Kuruluna verilmiş, ayrıca son onbeş
yıl içerisinde yazılı basın ile radyo ve televizyon yayınlarının toplum
üzerinde önemli bir rolü olduğu kabul edilerek, 27/10/1995
gün ve 4125 sayılı Yasanın 5 inci maddesi ile 298 sayılı Seçimlerin Temel
Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 61 inci maddesine son fıkra
olarak “Milletvekili genel seçimlerinde, seçimin başlangıç tarihinden itibaren
yazılı, sözlü ve görsel basın ve yayın araçları ile kamuoyu araştırmaları,
anketler, tahminler, bilgi ve iletişim telefonları yoluyla mini referandum gibi
adlarla bir siyasi partinin veya adayın lehinde veya aleyhinde veya vatandaşın
oyunu etkileyecek biçimde yayın yapılması ve herhangi bir surette dağıtımı,
partilerin ve adayların kendilerini tanıtıcı nitelikte broşür ve el ilanları
dışında herhangi bir hediye ve eşantiyon dağıtmaları, dağıttırmaları veya
bunların üçüncü şahıslar ya da kurum ve kuruluşlar aracılığı ile dağıtılması yasaktır.
Başka kanunların bu fıkraya aykırı hükümleri uygulanamaz.” hükmüne yer
verilmiş, ayrıca 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları
Hakkında Kanunun bazı maddeleri ile Kurulumuzu ilgilendiren yayın ilkeleri
başlıklı değişik 4 üncü ve 32 nci maddeleri uyarınca;
Demokratik siyasi hayatın
vazgeçilmez unsuru olan siyasi partilerimizin Anayasa değişikliklerini halka
anlatmalarında önemli bir payı olan basın ve yayın kuruluşlarının yayın
ilkeleri ile basın ve yayın kuruluşlarımızın yaptıkları hizmet bir nevi kamu
hizmeti olması açısından bilgi toplamada ve halkı bilgilendirmede kamu kurum ve
kuruluşlarımızca kanuni imkanlardan yararlandırılması hususu ile;
Seçim Kanunları ve 3984
sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunun değişik
32 nci maddesi “Seçim dönemlerindeki yayınlara
ilişkin usul ve esaslar Kanunla Yüksek Seçim Kuruluna verilen yetkiler
çerçevesinde Yüksek Seçim Kurulu tarafından düzenlenir” hükmü de esas alınarak;
21 Ekim 2007 Pazar günü yapılacak
olan Anayasa Değişikliğinin Halkoyuna Sunulmasının 02 Ağustos 2007 başlangıç
tarihinden bitimine kadar olan dönem için basın ve yayın kuruluşlarının yayın
ilkelerinin karara bağlanması arz olunur.” denilmiş olmakla, konu incelenerek;
Anayasanın 79 uncu maddesiyle; seçimlerin
başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetilmesi ve dürüstlüğü
ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma seçim süresince ve seçimden sonra
seçim konuları ile ilgili bütün yolsuzlukları, şikayet ve itirazları inceleme
ve kesin karara bağlama ... görev
ve yetkisi Yüksek Seçim Kuruluna verilmiş, anılan madde diğer seçim
kurullarının görev ve yetkilerinin de kanunla düzenleneceği,
Anayasanın 79 uncu maddesinin son
fıkrasında; “Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halkoyuna sunulması
işlemlerinin genel yönetim ve denetimi de milletvekili seçimlerinde uygulanan
hükümlere göre olur.”,
hükümlerine
yer verilmiştir.
298 sayılı Seçimlerin Temel
Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 1. maddesinde; “Özel kanunlarına
göre yapılacak milletvekili, il genel meclisi üyeliği, belediye başkanlığı,
belediye meclisi üyeliği, muhtarlık, ihtiyar meclisi üyeliği, ihtiyar heyeti
üyeliği seçimlerinde ve Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halk oyuna sunulmasında bu Kanun hükümleri uygulanır.”,
3376 sayılı Anayasa Değişikliğinin
Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanunun 1. maddesinde; Anayasa gereğince yapılacak
olan halkoylamasında bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı, bu Kanunda hüküm
bulunmayan hallerde 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkında Kanunun bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin tatbik edileceği,
aynı
Kanunun 3. maddesinde ise; Yüksek Seçim Kurulunun, Anayasa değişikliğinin
halkoyuna sunulması için bütün tedbirleri alıp hazırlıkları yapacağı,
halkoylamasının sağlıklı ve düzenli bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak
amacıyla gerekli ilke kararlarını almaya yetkili olduğu,
öngörülmüştür.
Kamuyu etkileyip,
yönlendirebilmeleri nedeniyle radyo ve televizyon yayınları, seçim ve
halkoylaması dönemlerinde daha ayrıntılı ve özenle uygulanması gereken usul ve
esaslara tabi tutulmuştur. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkında Kanun ve 3984 sayılı Radyo ve Televizyon Yayınlarının Kuruluş ve
Yayınları Hakkında Kanun, seçim dönemindeki radyo ve televizyon yayınlarıyla
ilgili düzenlemeler içermektedir.
3984 sayılı
Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunun Seçim
Dönemlerinde Yayınlar başlıklı değişik 32 nci maddesi
birinci fıkrasında” seçim dönemlerindeki yayınlara ilişkin usul ve esaslar
kanunla Yüksek Seçim Kuruluna verilen yetkiler çerçevesinde Yüksek Seçim
Kurulu tarafından düzenlenir”;
ikinci fıkrasında “üst kurul,
radyo ve televizyon
yayın kuruluşlarının seçim dönemlerindeki
yayınlarını Yüksek Seçim Kurulunun kararları doğrultusunda izler, denetler ve
değerlendirir” hükümlerine yer verilmiştir. Anılan Yasa hükmünün son fıkrası da
“298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun
149/A maddesinde düzenlenen hükümler, Yüksek Seçim Kurulu kararlarını müteakip
Üst Kurulca yerine getirilir” hükmünü taşımaktadır.
298 sayılı Yasanın 61 nci maddesinde yer alan kamuoyu araştırmalarına ilişkin
yasağı yeniden düzenleyen 3984 sayılı Yasanın 4928 sayılı Yasayla değişik 32 nci maddesinin üçüncü fıkrasında ise “Seçimlerde oy verme
gününden önceki yirmidört saat içinde her türlü
haber, röportaj gibi programlar veya reklamlar yoluyla
kamuoyu araştırmaları, anketler, tahminler, bilgi iletişim telefonları yoluyla
mini referandum gibi adlarla siyasi bir partinin veya adayın lehinde veya
aleyhinde veya vatandaşın oyunu etkileyecek yayınlarda bulunulmasına izin
verilemez. Bu yasaklara uymayanlar yayın ilkelerini ihlal etmiş sayılırlar”
kuralı yer almıştır.
Bu kural
seçim dönemlerindeki yayınlarla ilgili olmakla birlikte halkoylaması da bir
seçim niteliğinde olduğundan, sözü edilen kuralların halkoylamasında da
uygulanması gerekmektedir.
Görüldüğü
gibi, anılan yasa hükümleriyle radyo ve
televizyon yayınlarının tabi tutulduğu usul ve esaslar, seçim döneminin son yirmidört saatlik bölümü için ayrı ve diğer bölüm için ayrı
düzenlenmiştir.
2954 sayılı
Türkiye Radyo ve Televizyon Kanununun 5 nci maddesi
ve 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunun 4
üncü maddesi, radyo ve televizyon kuruluşlarının uymakla yükümlü oldukları
yayın ilkelerini ayrıntılı biçimde saptamıştır. Söz konusu yayın ilkeleri,
seçim hukukunun temel ilkeleri olan eşitlik, serbestlik, dürüstlük ilkeleridir.
298 sayılı
Yasanın siyasi partilerin radyo ve televizyonla doğrudan propaganda yapması
konusunu düzenleyen 52. maddesi ile 3376 sayılı Anayasa Değişikliğinin
Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanunun 5. maddesinin (b) bendinin getirdiği
düzenlemeler dışında bir propaganda türü olduğunda kuşku bulunmayan siyasi
parti reklamlarının yayınına olanak tanımamaktadır.
Radyo ve
televizyon kuruluşları, halkoylaması gününden önceki yirmidört
saat (20 Ekim 2007 tarih, saat: 00:00’a kadar)
dışındaki dönemde 2954 ve 3984 sayılı Yasalarla belirlenen ilkelere titizlikle
uymak suretiyle yayınlarını sürdüreceklerdir.
Ayrıca
Kurulumuzca, halkoylaması döneminin belirtilen bölümüyle ilgili olarak bu
dönemin özellikleri göz önüne alınmak suretiyle aşağıda yazılı, yasal
düzenlemelerde yer alan bazı kural ve ilkelerin radyo ve televizyon
kuruluşlarına duyurulması gerekli görülmektedir.
A) Radyo ve televizyon kuruluşları, 02
Ağustos 2007 tarihinden 19 Ekim 2007 saat 24:00’a
kadarki dönem içerisinde;
1- Radyo ve televizyon kuruluşları, Anayasa
değişikliği ile ilgili olarak tek yönlü, taraf tutan yayınlar yapamazlar. Bu kuruluşlar
Anayasa değişikliğinin leh ve aleyhindeki görüşler arasında fırsat eşitliği
sağlamak zorundadır.
2- Sözü edilen kuruluşlar, 298 sayılı
Yasanın 52 nci ve 3376 sayılı Anayasa Değişikliğinin
Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanunun 5/b maddeleri hükmü çerçevesinde siyasi
parti propaganda konuşmaları dışında, propagandaya ilişkin yayın yapamazlar.
3- Radyo ve televizyon kuruluşları
halkoylaması ile ilgili reklam yayınlayamazlar.
B) Radyo ve televizyon yayınları yönünden
halkoylaması gününden önceki yirmidört saat içinde
ise;
3984 sayılı Yasanın 32. maddesinin
üçüncü fıkrasında, “Seçimlerde oy verme gününden önceki yirmidört
saat içinde her türlü haber, röportaj gibi programlar veya reklamlar
yoluyla kamuoyu araştırmaları, anketler, tahminler, bilgi iletişim telefonları
yoluyla mini referandum gibi adlarla siyasî bir partinin veya adayın lehinde
veya aleyhinde veya vatandaşın oyunu etkileyecek yayınlarda bulunulmasına izin
verilemez. Bu yasaklara uymayanlar yayın ilkelerini ihlâl etmiş sayılırlar.”
kuralı uygulanacaktır.
S O N U Ç:
Açıklanan
nedenlerle;
1- 02
Ağustos 2007 tarihinden itibaren başlayan dönemde radyo ve televizyon
kuruluşlarının, 3984 sayılı Yasanın değişik 4 üncü maddesinde saptanan yayın
ilkelerine titizlikle uymaları gerektiğine;
2- Halkoylaması
döneminde;
a) Anayasa
değişikliği ile ilgili tek yönlü, taraflı yayın yapamayacakları ve fırsat
eşitliğini sağlamak zorunda olduklarının;
b) Halkoylaması
ile ilgili reklam yayınlayamayacaklarının;
radyo ve televizyon kuruluşlarına
duyurulmasına,
3-
Halkoylamasında oy verme gününden önceki yirmidört
saat içinde her türlü haber, röportaj gibi programlar veya reklamlar
yoluyla kamuoyu araştırmaları, anketler, tahminler, bilgi iletişim telefonları
yoluyla mini referandum gibi adlarla Anayasa’da yapılan değişikliklerin lehinde
veya aleyhinde veya vatandaşın oyunu etkileyecek yayınlarda bulunulamayacağına,
4- Karar örneğinin Resmi Gazete’de
yayınlanmasına, Radyo Televizyon Üst Kurulu Başkanlığı ile Yüksek Seçim
Kurulunca tespit edilen siyasi parti genel başkanlıklarına gönderilmesine,
karar özetinin Başkanlık duyurusu olarak yayımlanmasına,
02/08/2007 tarihinde oybirliği ile karar
verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer
AYDIN Hasan
ERBİL Mehmet Rıza ÜNLÜÇAY Necati SÖZ
Üye Üye Üye Üye
Cenker KARAOĞLU
Hüseyin EKEN Mehmet
KILIÇ Bahadır DOĞUSOY