T.C.
YÜKSEK SEÇİM KURULU
Karar No : 224
İtiraz No :
- K A R A R -
Başkanlık Makamınca Kurulumuza sunulan 04/05/2007
tarihli yazıda, aynen; “Türkiye Büyük Millet Meclisinin 03/05/2007 tarihli ve
891 sayılı kararı ile; Milletvekili Genel Seçiminin
yenilenerek, seçimin 22 Temmuz 2007 Pazar günü yapılması kararlaştırılmıştır.
Bilindiği
gibi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 79 uncu maddesi; “Seçimlerin
başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile
ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma” görevi genel olarak Yüksek Seçim
Kuruluna verilmiş, ayrıca son onbeş yıl içerisinde
yazılı basın ile radyo ve televizyon yayınlarının toplum üzerinde önemli bir
rolü olduğu kabul edilerek, 27/10/1995 gün ve 4125
sayılı Yasanın 5 inci maddesi ile 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve
Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 61 inci maddesine son fıkra olarak
“Milletvekili genel seçimlerinde, seçimin başlangıç tarihinden itibaren yazılı,
sözlü ve görsel basın ve yayın araçları ile kamuoyu araştırmaları, anketler,
tahminler, bilgi ve iletişim telefonları yoluyla mini referandum gibi adlarla
bir siyasi partinin veya adayın lehinde veya aleyhinde veya vatandaşın oyunu
etkileyecek biçimde yayın yapılması ve herhangi bir surette dağıtımı,
partilerin ve adayların kendilerini tanıtıcı nitelikte broşür ve el ilanları
dışında herhangi bir hediye ve eşantiyon dağıtmaları, dağıttırmaları veya
bunların üçüncü şahıslar ya da kurum ve kuruluşlar aracılığı ile dağıtılması
yasaktır. Başka kanunların bu fıkraya aykırı hükümleri uygulanamaz.” hükmüne
yer verilmiş, ayrıca 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları
Hakkında Kanunun bazı maddeleri ile Kurulumuzu ilgilendiren yayın ilkeleri
başlıklı değişik 4 üncü ve 32 nci maddeleri uyarınca;
Her
seçimde olduğu gibi seçimlerin özgür ve adil bir ortamda yapılmasında,
demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsuru olan siyasi partilerimizin
kendilerini halka anlatmalarında önemli bir payı olan basın ve yayın
kuruluşlarının yayın ilkeleri ile basın ve yayın kuruluşlarımızın yaptıkları
hizmet bir nevi kamu hizmeti olması açısından bilgi toplamada ve halkı
bilgilendirmede kamu kurum ve kuruluşlarımızca kanuni imkanlardan
yararlandırılması hususu ile;
Seçim
Kanunları ve 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında
Kanunun değişik 32 nci maddesi “Seçim dönemlerindeki
yayınlara ilişkin usul ve esaslar Kanunla Yüksek Seçim Kuruluna verilen
yetkiler çerçevesinde Yüksek Seçim Kurulu tarafından düzenlenir” hükmü de esas
alınarak;
22 Temmuz 2007 Pazar günü yapılacak
olan Milletvekili Genel Seçiminin 04 Mayıs 2007 olan başlangıç tarihinden
bitimine kadar olan dönem için basın ve yayın kuruluşlarının yayın ilkelerinin
karara bağlanması arz olunur.” denilmiş olmakla, konu incelenerek;
Ulusal iradenin sağlıklı ve serbest
biçimde oluşabilmesi amacıyla Anayasanın 79 uncu maddesi; seçimlerin yargı yönetim ve
denetimi altında yapılmasını kurala bağlamış; seçimlerin başlamasından bitimine
kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri
yapma ve yaptırma, seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikayet ve
itirazları inceleme ve kesin karara bağlama görevini Anayasal bir kuruluş olan
Yüksek Seçim Kuruluna vermiştir.
Demokratik
toplum düzeni gereklerine uygun bir seçimin yapılabilmesi, oy verme gününden
önce partilerin ve bağımsız adayların özgür, eşit, serbest biçimde kendilerini
topluma tanıtmalarına, program ve projeleriyle yarışmalarına olanak sağlayan
bir ortamın oluşturulması koşuluna bağlıdır. Nitekim demokratik seçim için
gerekli ortamın oluşturulabilmesi amacıyla seçimin başlangıcı olarak belirlenen
tarihten oy verme gününe kadar geçen süreyi kapsayan seçim döneminde
uygulanacak usul ve esaslar ilgili yasalarda düzenlenmiştir.
Kamuyu etkileyip,
yönlendirebilmeleri nedeniyle radyo ve televizyon yayınları, seçim döneminde
daha ayrıntılı ve özenle uygulanması gereken usul ve esaslara tabi tutulmuştur.
298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ve
3984 sayılı Radyo ve Televizyon Yayınlarının Kuruluş ve Yayınları Hakkında
Kanun, seçim dönemindeki radyo ve televizyon yayınlarıyla ilgili düzenlemeler
içermektedir.
3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında
Kanunun Seçim Dönemlerinde Yayınlar başlıklı değişik 32 nci
maddesi birinci fıkrasında” seçim dönemlerindeki yayınlara ilişkin usul ve
esaslar kanunla Yüksek Seçim Kuruluna verilen yetkiler çerçevesinde Yüksek
Seçim Kurulu tarafından düzenlenir”; ikinci fıkrasında “üst kurul, radyo ve
televizyon yayın kuruluşlarının seçim dönemlerindeki yayınlarını Yüksek Seçim
Kurulunun kararları doğrultusunda izler, denetler ve değerlendirir” hükümlerine
yer verilmiştir. Anılan Yasa hükmünün son fıkrası da “298 sayılı
Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 149/A
maddesinde düzenlenen hükümler, Yüksek Seçim Kurulu kararlarını müteakip Üst
Kurulca yerine getirilir” hükmünü taşımaktadır.
298 sayılı Yasanın 61 nci maddesine 4125 sayılı Yasayla eklenen fıkrada yer alan
kamuoyu araştırmalarına ilişkin yasağı da yeniden düzenleyen 3984 sayılı
Yasanın 4928 sayılı Yasayla değişik 32 nci maddesinin
üçüncü fıkrasında ise “Seçimlerde oy verme gününden önceki yirmidört
saat içinde her türlü haber, röportaj gibi programlar veya reklamlar
yoluyla kamuoyu araştırmaları, anketler, tahminler, bilgi iletişim telefonları
yoluyla mini referandum gibi adlarla siyasi bir partinin veya adayın lehinde
veya aleyhinde veya vatandaşın oyunu etkileyecek yayınlarda bulunulmasına izin
verilemez. Bu yasaklara uymayanlar yayın ilkelerini ihlal etmiş sayılırlar”
kuralı yer almıştır.
Görüldüğü
gibi, anılan yasa hükümleriyle radyo ve
televizyon yayınlarının tabi tutulduğu usul ve esaslar, seçim döneminin son yirmidört saatlik bölümü ve diğer bölümü için ayrı ayrı düzenlenmiştir.
2954 sayılı
Türkiye Radyo ve Televizyon Kanununun 5 nci maddesi
ve 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanunun 4
üncü maddesi, radyo ve televizyon kuruluşlarının uymakla yükümlü oldukları
yayın ilkelerini ayrıntılı biçimde saptamıştır. Söz konusu yayın ilkeleri,
seçim hukukunun temel ilkeleri olan eşitlik, serbestlik, dürüstlük ilkelerini
de kapsamakta; titizlikle uygulanmaları halinde, radyo ve televizyon
yayınlarının demokratik seçim ortamını olumsuz biçimde etkilemesini engelleyecek
nitelikte bulunmaktadır. Ancak, siyasi parti reklamları
konusunun ayrıca değerlendirilmesi Kurulumuzca zorunlu görülmüştür.
3984 sayılı
Yasayla radyo ve televizyon yayınlarıyla ilgili girişim özgürlüğünün
sınırlandırılması karşısında, siyasi parti reklamlarının yayınlanması konusunun
radyo ve televizyon kuruluşlarının
kamu hizmeti anlayışıyla yerine getirmeleri gereken işlevleri, tarafsızlık,
fırsat eşitliğini sağlama yükümlülükleri gözardı edilerek, salt girişim özgürlüğü çerçevesinde değerlendirilemeyeceği;
böyle bir değerlendirmenin demokratik toplum düzenini zedeleyeceği ortadadır.
Dolayısıyla siyasi parti reklamlarının yayınlanması
konusunun yasayla düzenlenmesi; siyasi parti reklam yayınlarında radyo ve
televizyon kuruluşlarının işlevlerini ve yükümlülüklerini yerine getirmelerini
güvence altına alan, ayrıntılı bir yasal düzenleme yapılması gerekmektedir.
298 sayılı
Yasanın siyasi partilerin radyo ve televizyonla doğrudan propaganda yapması
konusunu düzenleyen 52. maddesi ise, getirdiği düzenleme dışında bir propaganda
türü olduğunda kuşku bulunmayan siyasi parti reklamlarının
yayınına olanak tanımamaktadır.
Radyo ve
Televizyon Kuruluşları, oy verme gününden önceki yirmidört
saat dışındaki seçim döneminde 2954 ve 3984 sayılı Yasalarla belirlenen
ilkelere titizlikle uymak suretiyle yayınlarını sürdüreceklerdir.
Ayrıca
Kurulumuzca, seçim döneminin belirtilen bölümüyle ilgili olarak bu dönemin
özellikleri göz önüne alınmak suretiyle aşağıda yazılı, ilgili yasal
düzenlemelerde yer alan bazı kural ve ilkelerin radyo ve televizyon
kuruluşlarına duyurulması gerekli görülmektedir.
1- Radyo ve Televizyon Kuruluşları, tek
yönlü, taraf tutan yayınlar yapamazlar. Bu kuruluşlar yayınlarında demokratik
kurallar çerçevesinde, kamunun siyasal beklentilerine cevap verecek şekilde
siyasi partiler arasında fırsat eşitliğini sağlamak zorundadırlar.
2- Yayınlarında adalet ve tarafsızlığa,
yasalara uygun davranmakla yükümlü olan kuruluşlar, ırk, cinsiyet, sosyal sınıf
veya dini inançları esas alarak yayın yapamazlar.
3- Sözü edilen kuruluşlar, 298 sayılı
Yasanın 52 nci maddesi hükmü çerçevesinde siyasi
parti propaganda konuşmaları dışında, propagandaya ilişkin yayın yapamazlar.
4- Radyo ve
Televizyon Kuruluşları, seçim döneminde siyasi parti ve adayların reklamlarını yayınlayamazlar.
Radyo ve
televizyon yayınları yönünden oy verme gününden önceki yirmidört
saat içinde ise;
3984 sayılı Yasanın 32. maddesinin
üçüncü fıkrasında, “Seçimlerde oy verme gününden önceki yirmidört
saat içinde her türlü haber, röportaj gibi programlar veya reklamlar
yoluyla kamuoyu araştırmaları, anketler, tahminler, bilgi iletişim telefonları
yoluyla mini referandum gibi adlarla siyasî bir partinin veya adayın lehinde
veya aleyhinde veya vatandaşın oyunu etkileyecek yayınlarda bulunulmasına izin
verilemez. Bu yasaklara uymayanlar yayın ilkelerini ihlâl etmiş sayılırlar.”
kuralı uygulanacaktır.
S O N U Ç:
Açıklanan
nedenlerle;
1- 04/05/2007 tarihinden itibaren başlayan seçim döneminde radyo ve
televizyon kuruluşlarının, 3984 sayılı Yasanın değişik 4 üncü maddesinde
saptanan yayın ilkelerine titizlikle uymaları gerektiğine;
2- Seçim
döneminde;
a) Tek
yönlü, taraflı yayın yapamayacaklarının; yayınlarında siyasi partiler arasında
fırsat eşitliğini sağlamak zorunda olduklarının;
b) Adalet ve
tarafsızlığa uygun, yasalara saygılı biçimde yürütülecek yayınlarda, ırk,
cinsiyet, sosyal sınıf veya dini inançları esas alarak yayın yapılamayacağının;
c) 298
sayılı Yasanın 52 nci maddesi hükmü çerçevesinde
siyasi parti propaganda konuşmaları dışında, yalnızca bir siyasi partinin
propagandasına yönelik yayın yapılamayacağının;
d) Siyasi
parti ve adayların reklamlarının yayınlanamayacağının;
radyo ve televizyon kuruluşlarına
duyurulmasına,
3- Seçimlerde
oy verme gününden önceki yirmidört saat içinde her
türlü haber, röportaj gibi programlar veya reklamlar
yoluyla kamuoyu araştırmaları, anketler, tahminler, bilgi iletişim telefonları
yoluyla mini referandum gibi adlarla siyasi bir partinin veya adayın lehinde
veya aleyhinde veya vatandaşın oyunu etkileyecek yayınlarda bulunulamayacağına,
4- Karar örneğinin Resmi Gazete’de
yayınlanmasına, Radyo Televizyon Üst Kurulu Başkanlığı ile seçime katılabilecek
siyasi parti genel başkanlıklarına gönderilmesine, karar özetinin Başkanlık
duyurusu olarak yayımlanmasına,
04/05/2007 tarihinde oybirliği ile karar
verildi.
Başkan Başkanvekili Üye Üye
Muammer AYDIN Ahmet
BAŞPINAR Hasan ERBİL Mehmet Rıza ÜNLÜÇAY
Üye Üye Üye Üye
Necati SÖZ Cenker
KARAOĞLU Hüseyin EKEN Mehmet KILIÇ
Üye Üye Üye
Bahadır DOĞUSOY Ali EM Kırdar ÖZSOYLU