T.C.
YÜKSEK SEÇİM KURULU
Karar No : 115
- K A R A R -
Başkanlık
Makamınca Kurulumuza sunulan 06/10/2007 tarihli
yazıda; aynen; “Plebisit, bir kanun veya herhangi bir
Devlet tasarrufu hakkında halk oyuna başvurma halidir. Diğer bir değişle, kamu
hizmeti gören yetkili kişi veya kurulların, yaptıkları veya yapacakları eylem
veya işlemlerin uygun görülüp görülmediğinin vatandaşların oylarıyla tespit
edilmesidir.
Diğer yandan, 26 Nisan 1969 günlü ve
13184 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve 1580 sayılı Kanunun
yürürlükte olduğu dönemde Yüksek Seçim Kurulunun 11/04/1969
tarihli ve 180 sayılı kararı ile kabul edilen Örnek: 108 sayılı Genelgede,
plebisitte seçmenlerin oylarına başvurma usul ve şartları ayrıntılı olarak
düzenlenmiş bulunmaktadır.
Daha
önce yürürlükte bulunan, 1580 sayılı Belediye Kanununun değişik 7. maddesinde; valiliğin
bildirimi üzerine en az 15 gün içerisinde o yerde ilan edilip, ilan tarihinden
sonra gelen 60 ıncı günü takip eden ilk Pazar günü seçim
yapılması öngörülmekte iken, 13 Temmuz 2005 günlü Resmi Gazetenin 25874 sayılı
nüshasında yayımlanarak yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanununun 85.
maddesinin (f) fıkrası ile 03/04/1930 tarihli, 1580
sayılı Belediye Kanununun ek ve değişikliklerinin yürürlükten kaldırıldığı bilinmektedir.
5393
sayılı Belediye Kanununun 4. maddesinin 4. fıkrasında; “bir veya birden fazla
köyün köy ihtiyar meclisinin kararı veya seçmenlerinin en az yarısından bir
fazlasının mahallin en büyük mülki amirine yazılı başvurusu ya da valinin
kendiliğinden buna gerek görmesi durumunda, valinin bildirimi üzerine, mahalli
seçim kurullarının, onbeş gün içinde köyde veya köy
kısımlarında kayıtlı seçmenlerin oylarını alacağı ve sonucu bir tutanakla
valiliğe bildireceği”,
Aynı
Kanunun 8. maddesinin 2. fıkrasında; “bir belde veya köyün veya bunların bazı
kısımlarının meskûn
sahasının, komşu bir beldenin meskûn
sahası ile birleşmesi veya bu sahalar arasındaki mesafenin 5.000 metrenin
altına düşmesi ve buralarda oturan seçmenlerin yarısından bir fazlasının komşu
beldeye katılmak için başvurması halinde, katılınacak
belde sakinlerinin oylarına başvurulmaksızın, katılmak isteyen köy veya belde
veya bunların kısımlarında başvuruya ilişkin oylama yapılacağı, oylama
sonucunun olumlu olması halinde başvuruya ait evrakın, valilik tarafından katılınacak belediyeye gönderileceği, belediye meclisinin
evrakın gelişinden itibaren otuz gün içerisinde istek hakkındaki kararını
vereceği ve belediye meclisinin uygun görmesi halinde katılımın gerçekleşeceği,
büyükşehirlerde birleşme ve katılma işlemlerinin katılınacak ilçe veya ilk kademe belediye meclisinin görüşü
üzerine büyükşehir belediye meclisinde karara
bağlanacağı, katılma sonrası oluşacak yeni sınır hakkında, 6 ncı maddeye göre işlem yapılacağı ve sonucun İçişleri Bakanlığına gönderileceği”,
8.
maddenin son fıkrasında da; “birleşme ve katılma işlemlerinde bu maddede
düzenlenmeyen hususlarda 4 üncü madde hükmüne göre işlem yapılacağı”,
hükümlerine yer verilmiştir.
Söz
konusu Kanun hükümlerinden açıkça anlaşılacağı üzere; seçim kurullarının
üzerine düşen görev, halkoylaması sonucunu alarak ilgili valiliğe
bildirilmesinden ibarettir.
Öte
yandan, halkoylaması (plebisit), bir veya birden fazla köyün birleşerek belde
kurmaları veya bir belde veya köyün veya bazı kısımlarının komşu bir belde ile
birleşmek istemeleri halinde, o yerde oturan halkın serbest karar ve isteğinin
etki altında kalmaksızın saptanmasını amaçlar. Bu nedenle halkoylamasının
yapılması ilçe seçim kurullarına bırakılmıştır.
Açıklanan
yasal düzenlemeler karşısında, Plebisitte Seçmenlerin Oylarına Başvurma Usul ve
Şartlarına Dair Örnek: 108 sayılı Genelge 5393 sayılı Kanunun yürürlüğe
girmesiyle birlikte işlevini yitirdiğinden, söz konusu genelgenin ele alınarak
yeniden düzenlenmesi hususunda gerektiğinde bir komisyon çalışması yapılmasını
ve sonrasında karar altına alınmasını takdirlerinize arz ederim.” denilmiş ve
Kurulumuzun 06/10/2007 tarih, 2007/857 sayılı kararı
ile Kurulumuz Üyesi Hasan ERBİL’in Başkanlığında,
Üyeler Cenker KARAOĞLU ve Hüseyin EKEN’den
oluşturulan Komisyon çalışmasını tamamlayarak konu hakkında düzenlediği raporu
ve genelge taslağını Kurulumuza sunmuş olmakla, konu incelenerek;
GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
5393 sayılı Belediye Kanununun 4
üncü maddesi gereğince; belediye kurma koşulları oluşan bir veya birden fazla
köyün köy ihtiyar meclisinin kararı veya seçmenlerin yarısından bir fazlasının
mahallin en büyük mülki idare amirine yazılı başvurusu ya da valinin
kendiliğinden gerek görmesi durumunda,
5393 sayılı Belediye Kanununun 8
inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince; bir belde veya köyün veya bunların
bazı kısımlarının meskûn sahasının, komşu bir beldenin meskûn sahası ile birleşmesi veya bu sahalar
arasındaki mesafenin 5.000 metrenin altına düşmesi ve buralarda oturan
seçmenlerin yarısından bir fazlasının komşu beldeye katılmak için başvurması
halinde,
valinin bildirimi üzerine halkoylaması
yapılması öngörülmüştür.
Yukarıda
belirtilen 5393 sayılı Kanun hükümleri gereğince, Plebisitte Seçmenlerin
Oylarına Başvurma Usul ve Şartlarına Dair Örnek: 108 sayılı Genelge işlevini
yitirdiğinden, söz konusu genelgenin ele alınarak yeniden düzenlenmesi gerekmiş
ve bu konuda Yüksek Seçim Kurulunun 06/10/2007
tarihli, 2007/857 sayılı kararı ile Kurulumuz Üyesi Hasan ERBİL’in
Başkanlığında, Üyeler Cenker KARAOĞLU ve Hüseyin EKEN’den oluşturulan komisyon;
-
Plebisitle Seçmenlerin Oylarına Başvurma Usul ve Şartlarına Dair Örnek:108
sayılı Genelge’yi,
- 5393 sayılı Belediye
Kanununu,
-
298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunu,
-
Genel Seçimlerde ve Anayasa Değişikliğinin Halkoyuna Sunulmasında düzenlenip
kullanılan ve İl - İlçe Seçim Kurulları ile Sandık Kurullarının Görev ve
Yetkilerinin Gösterir Genelgeleri,
birlikte inceleyerek, ekli Örnek: 147 sayılı Halkoylamasında
(Plebisitte) Seçmenlerin Oylarına Başvurma Usul ve Esaslarına İlişkin Genelge’yi
hazırlamıştır.
Bu nedenle; Plebisitte Seçmenlerin
Oylarına Başvurma Usul ve Şartlarına Dair Örnek: 108 sayılı Genelge, 5393
sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte işlevini yitirmiş olduğundan, söz
konusu Örnek: 108 sayılı genelgenin bütün ekleriyle birlikte yürürlükten
kaldırılması ve komisyonca yeniden düzenlenip Kurulumuzca da bütünüyle ele
alınan Örnek: 147 sayılı “Halkoylamasında (Plebisitte) Seçmenlerin Oylarına
Başvurma Usul ve Esaslarına İlişkin Genelge”nin yürürlüğe konulması uygun
bulunmuştur.
S O N U Ç:
Açıklanan nedenle;
1- 5393
sayılı Belediye Kanununun yürürlüğe
girmiş olması nedeniyle, 26 Nisan 1969 günlü ve 13184 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanarak yürürlüğe giren ve 1580 sayılı Belediye Kanununun yürürlükte
olduğu dönemde Yüksek Seçim Kurulunun 11/04/1969
tarihli ve 180 sayılı kararı ile kabul edilen “Plebisitte Seçmenlerin Oylarına
Başvurma Usul ve Şartlarına Dair Örnek: 108 sayılı Genelge” işlevini yitirmiş
olduğundan, söz konusu genelgenin bütün ekleriyle birlikte yürürlükten
kaldırılmasına,
2- 5393
sayılı Belediye Kanununun 4 üncü ve 8 inci maddelerinde öngörülen
halkoylamasının (plebisit) sağlıklı ve düzenli yürütülüp sonuçlandırılması ve
Yurt genelinde uygulamada birliğin sağlanması amacıyla düzenlenen Örnek: 147
sayılı “Halkoylamasında (Plebisitte) Seçmenlerin Oylarına Başvurma Usul ve
Esaslarına İlişkin Genelge”nin kabulüne ve genelgenin bu kararın eki
sayılmasına,
3-
Genelgenin yeterli miktarda bastırılarak tüm il ve ilçe seçim kurulu
başkanlıklarına ihtiyaç miktarı kadar gönderilmek üzere Kurulumuz İdari ve Mali
İşler Dairesi Başkanlığına ve bilgi için Seçmen Kütüğü Genel Müdürlüğüne
gönderilmesine,
4- Karar
örneği ve eki genelgenin Resmi Gazetede yayımlanmasına,
29/03/2008 tarihinde oybirliği ile karar
verildi.
Başkan
Başkanvekili Üye Üye
Muammer AYDIN Ahmet BAŞPINAR Hasan ERBİL Necati SÖZ
Üye Üye Üye
Hüseyin EKEN Bahadır DOĞUSOY Mehmet KILIÇ
Üye Üye
Kırdar ÖZSOYLU Sadri BOZKURT
ÖRNEK: 147
HALKOYLAMASINDA (Plebisitte) seçmenlerin oylarına
başvurma
usul ve ESASLARINA İLİŞKİN genelge
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1- (1)
Bu genelge, 5393 sayılı Belediye Kanununa göre yapılacak halkoylamasında
(plebisit) seçmenlerin oylarına başvurulmasında uyulması gereken usul ve
esasları belirlemek amacıyla düzenlenmiştir.
Kapsam
MADDE 2- (1)
Bu genelge, 5393 sayılı Belediye Kanununa göre yapılması gereken
halkoylamalarının genel esaslarını, Yüksek Seçim Kurulu, il ve ilçe seçim
kurullarının görev ve yetkileri ile sandık kurullarının oluşturulması, sandık
kurullarının ve ilçe seçim kurullarının kararlarına karşı itiraz ve şikayetlerin usul ve esaslarını kapsar.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu genelge, 298 sayılı Seçimlerin
Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ile 5393 sayılı Belediye
Kanununun ilgili hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu genelgede geçen;
a) Seçim Kurulu Başkanları: İl ve
ilçe seçim kurulu başkanlarını,
b) Sandık Kurulu: Sandık kurulu
başkan ve üyelerini,
c) Halkoylaması: 5393 sayılı Belediye
Kanununun 4 üncü ve 8 inci
maddelerine
göre seçmenlerin oylarına
başvurulması için yapılması
gereken iş ve işlemlerin tümünü,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Halkoylamasına
Başvurulacak Haller
MADDE 5- (1)
5393 sayılı Belediye Kanununun 4 üncü maddesi gereğince; belediye kurma
koşulları oluşan bir veya birden fazla köyün köy ihtiyar meclisinin kararı veya
seçmenlerin yarısından bir fazlasının mahallin en büyük mülki idare amirine
yazılı başvurusu ya da valinin kendiliğinden gerek görmesi durumunda,
(2) 5393 sayılı Belediye Kanununun 8
inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince; bir belde veya köyün veya bunların
bazı kısımlarının meskûn sahasının, komşu bir beldenin meskûn sahası ile birleşmesi veya bu sahalar
arasındaki mesafenin 5.000 metrenin altına düşmesi ve buralarda oturan
seçmenlerin yarısından bir fazlasının komşu beldeye katılmak için başvurması halinde,
valinin bildirimi üzerine halkoylaması
yapılır.
Halkoylamasının Yapılmasını Talep Edecek Makam
MADDE 6- (1)
5393 sayılı Belediye Kanununun 4 üncü maddesine göre bir veya birden fazla
köyün birleşerek belediye kurabilmeleri,
(2) Aynı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci
fıkrasına göre; bir belde veya köyün veya bunların bazı kısımlarının komşu bir
beldenin meskûn sahası ile birleşmesi ve bu sahalar arasındaki mesafenin 5.000
metrenin altına düşmesi halinde komşu beldeye katılabilmeleri için,
Halkoylamasının yapılmasını ilçe
seçim kurulundan ilin en büyük mülki idare amiri vali talep eder. (Yasal
zorunluluk nedeniyle valinin görevde bulunmaması halinde vali vekili de talep
edebilir.)
Halkoylamasını Yönetecek İlçe Seçim Kurulu
MADDE 7- (1)
Halkoylaması; valinin bildirimi üzerine,
a) Birleşerek belediye kurulmasına
karar verilen bir veya birden fazla köyün,
b) Başka bir belde ile
birleşmelerine veya katılmalarına karar verilen belde veya köyün veya bazı
kısımlarının,
bağlı bulundukları ilçe seçim kurullarının
denetim ve gözetiminde yapılır.
Halkoylamasının Yapılma Süresi
MADDE 8- (1)
Halkoylamasının yapılmasına ilişkin valiliğin yazılı bildirimi üzerine, yetkili
ve görevli ilçe seçim kurulu 5393 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde belirtildiği
gibi onbeş (15) gün içinde halkoylamasını yapar ve
buna dair işlemleri yürütür.
Halkoylamasının Duyurulması
MADDE 9- (1)
Halkoylamasının yapılacağı köy, belde veya bunların bazı kısımlarında,
halkoylamasına katılımın sağlanması için valinin bildiriminden itibaren halkoylaması
yöre halkına mahalli imkanlarla ilan edilerek
duyurulur.
Halkoylamasının Esasları
MADDE 10- (1) Halkoylaması; serbest, eşit, gizli,
tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre yapılır.
Halkoylamasında Oy Kullanabilecekler
MADDE 11- (1)
298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 6 ncı maddesi gereğince seçme yeterliliğini taşıyan,
(2) 5393 sayılı Belediye Kanununun 4 üncü maddesi gereğince, bir veya
birden fazla köyün birleşerek belediye kurmak istemeleri halinde söz konusu
yerlerde oturan,
(3) 5393 sayılı Belediye Kanununun 8
inci maddesi uyarınca, bir belde veya köyün veya bunların bazı kısımlarının
komşu bir belde ile birleşmesi veya katılması halinde, birleşmek veya katılmak
isteyen köy veya belde veya bunların kısımlarında oturan,
seçmenler oy kullanabilirler.
Halkoylamasında Oy Verme Günü
MADDE 12- (1)
Valinin bildiriminden itibaren onbeş (15) inci günden
sonraki ilk Pazar günü halkoylaması için oy verme günüdür.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Halkoylamasına İlişkin
Usul ve Esaslar
Muhtarlık Bölgesi Askı Listelerinin Güncelleştirilmesi
MADDE 13- (1)
Halkoylamasının yapılmasına karar verilmesinden sonra yetkili ve görevli ilçe
seçim kurulu, halkoylamasının yapılacağı yerleşim yerlerine ait olan ve o seçim
bölgesinde en son kullanılan muhtarlık bölgesi askı listelerini belirleyeceği
süreler içerisinde askıya çıkartarak güncelleştirme genelgesindeki usul ve
esaslara göre kesinleştirir ve halkoylaması bu kesinleşen listeler ile yapılır.
Sandık Seçmen Listesi
MADDE 14- (1)
Muhtarlık bölgesi askı listelerinin güncelleştirilmesinden sonra sandık seçmen
listeleri oluşturulur. Kesinleşen ve sandık seçmen listesi haline getirilen listelerin
her sayfası ayrı ayrı mühürlenir ve ilçe seçim kurulu
başkanı tarafından imzalanır. Son sayfanın altına listenin kaç sayfa olduğu ve
kaç seçmeni içerdiği yazılarak ilçe seçim kurulu başkanı tarafından onaylanır.
(2) Kesinleşen ve sandık seçmen
listesi haline getirilen listelerden üç (3) nüsha çoğaltılır. Bu listelerden
bir nüshası ilgili muhtarlıklara, diğer iki (2) nüshası da sandık kurulu
başkanlarına verilir. Sandık kurulu başkanları bunlardan birini sandık alanına
asar, diğeri de oy verme işleminde kullanılır.
Seçmen Bilgi Kağıtları
MADDE 15- (1)
Seçmen bilgi kağıtları halkoylaması dolayısıyla
kullanılırken, bu kağıtların ilgili bölümüne “halkoylaması” kelimesi
yazılacaktır.
(2) Kanuna uygun biçimde hazırlanmış
seçmen bilgi kağıtlarının sağlıklı ve kısa zamanda
seçmene ulaştırılmasını sağlayacak yöntemi ilçe seçim kurulu başkanı belirler.
Halkoylamasını Yapacak
Sandık Kurulu
MADDE 16- (1) Halkoylamasını yapacak
sandık kurulu; bir (1) başkan, bir (1) memur üye ve o ilçede teşkilatı bulunan
ve son genel seçimde en çok oy almış olan beş (5) siyasi parti üyesinden
oluşur. Köylerde ise, memur üye yerine köy ihtiyar meclisi üyeleri arasından
çekilecek kur'a ile üye belirlenir. Kur’ada adı ilk
çıkan asıl öteki yedek üye olur. (298 S.K. 21, 22, 23)
MADDE 17- (1)
Sandık kurullarının başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
a) Sandık alanı içinde
halkoylamasının düzenle yürütülmesi için gereken tedbirleri almak, oy verme
işlerini yönetmek ve denetlemek,
b) Sandık alanında sandığın
konulacağı yeri belirlemek, sokak
başlarına, bu yeri gösterir göze çarpacak işaretler koymak ve sandığın
yerini alışılmış araçlarla duyurmak,
c) Sandığa atılmış olan oy
pusulalarını saymak, dökümlerini ve sonuçlarını tutanağa geçirmek ve bunları
halkoylaması işlerine ait diğer evrak ile birlikte, derhal ilçe seçim kuruluna
teslim etmek,
ç) Sandık kurulu
tutanak defterindeki tutanaklar ile gerekli diğer tutanakları tutmak ve altını
imzalamak,
d) Oy verme işleri hakkında ileri
sürülecek şikayet ve itirazları incelemek, karara
bağlamak ve kararları tutanak defterine geçirerek altını imzalamak,
e) Bu kararlardan itiraza
uğrayanları derhal ilçe seçim kuruluna göndermek,
f) Kanunlarla ve Yüksek Seçim Kurulu
genelge ve kararları ile verilen diğer görevleri yapmak,
g) Oy verme ve sayım döküm sonunda
kullanılan ve kullanılmayan oy pusulalarını, oy zarflarını ayrı ayrı paketleyerek seçim tutanağı ile birlikte ilçe seçim
kuruluna teslim etmek (298 S.K. 71).
MADDE 18-
(1) Sandık kurulu başkanı, oy verme
gününden en az 48 saat önce, ilçe seçim kurulu başkanından aşağıda yazılı oy
verme araçlarını tutanakla teslim alarak, zamanında sandık yerinde bulundurur.
a) Ağzı
mühürlü bir kese içinde bulunan sandık kurulu mühürü,
b) Kapalı oy verme yerine asılacak
(Örnek: 19) numaralı açıklama levhası,
c) Halkoylaması için hazırlanmış oy pusulası
paketleri,
ç) Üstü ilçe seçim kurulu başkanlığı
mühürünü taşıyan oy zarflarına ait paket,
d) Halkoylaması sandığının önüne
yapıştırılacak bandrol,
e) Istampa, ıstampa mürekkebi, mühür
mumu ve sicim ile sahifeleri ilçe seçim kurulu başkanlığınca mühürlenmiş
tutanak defteri, sayım cetvelleri ve
tutanak kağıtları, tükenmez kalem,
f) Her yaprağı ilçe seçim kurulu
başkanı tarafından mühürlü ve sonu onaylı olan iki nüsha sandık seçmen
listeleri,
g) Sahiplerine verilememiş olan
seçmen bilgi kağıtları,
ğ) Oy sandığı, (bulunduğu yerden
alınır.)
(2) Yukarıda sayılan araç ve
gereçleri teslim aldıktan sonra, sandığın götürüleceği gün ve oy verme günü binada
hazır bulunmasını sağlamak.
MADDE 19-
(1) Sandık kurulu başkan ve üyeleri, oy verme günü, göreve başlamadan önce, ilk
iş olarak sandık başında bulunanlar önünde birer birer
aşağıdaki şekilde and içer. "Hiçbir tesir altında kalmaksızın, hiç kimseden korkmadan, seçim
sonuçlarının tam ve doğru olarak belirmesi
için, görevimi kanuna göre, dosdoğru yapacağıma, namusum, vicdanım ve bütün
mukaddesatım üzerine and içerim." (298 S.K.
70).
Madde 20-
(1) Sandık başında, oy verme başlamadan önce veya oy verme sırasında, sandık
kurulu üyelerinden biri veya birkaçı görevini yapmazsa, ceza hükümleri saklı
kalmak üzere, yerine kuruluştaki usule göre, o civarda ise yedek üyelerden biri
getirilir. Şayet, bu dahi mümkün olmaz ve kurul üyeleri sayısı yarısından aşağı
düşerse bu konu tutanağa geçirilir ve eksiklikler, o sandık alanında seçme
yeterliliğine sahip, okur-yazar olanlar arasından başkanın seçeceği kimselerle
doldurulur (298 S.K. 73).
(2) Göreve gelmeyen veya bırakıp
giden başkan ve üyelerin yerine görevlendirilenler oy verme iş ve işlemleri sonuçlanıncaya
kadar görevlerine devam ederler.
(3) Sandık kurulu
başkanının görevi başına gelmemesi veya bırakıp gitmesi halinde, yerine kurulun
partili olmayan üyelerinden en yaşlısı başkanlık eder. Yaş konusunda uyuşmazlık
çıkarsa nüfus cüzdanındaki bilgi esas tutulur.
Madde 21-
(1) Sandık alanında, sandığın konulacağı yeri sandık kurulu kararlaştırır.
Sandığın konulacağı yerlerin belirlenmesinde, seçmenin oyunu kolaylıkla,
serbestçe ve gizli şekilde verebilmesi göz önünde bulundurulur.
(2) Dağınık mahalle ve sair yerleşim
yerleri bulunan köylerde veya köylerin birbirlerine yakın olduğu durumlarda
seçim sandıklarının tek mahallede veya bir köyde toplanmasına ilçe seçim kurulu
karar vermiş ise bu karar göz önünde tutularak belirlenen yere sandık konulur
(3) Sandıklar; özürlü seçmenlerin
kolaylıkla oy vermelerini sağlayacak şekilde, okul (özel okullar ve özel
dershaneler dahil) avlusu veya salonların elverişli kısımları gibi geniş ve
umumi yerlere konulur. Açık yerlerde, saçağı, sahanlığı, sundurması bulunan
yerler üstün tutulur.
(4) Kışla, karargah,
ordugah gibi askeri bina ve tesislerle, karakollara ve parti binalarına,
muhtarlık odalarına ve mabetlere sandık konulamaz (298 S.K. 74).
MADDE 22- (1)
Sandık kurulları, oy serbestliğini ve gizliliğini sağlayacak şekilde kapalı oy
verme yeri hazırlar.
(2) Kapalı oy verme yerleri, oyların
gizliliğini ve seçmenlerin oylarını tam bir serbestlik içinde vermelerini
sağlayacak, dışarıdan içerisinin gözetlenmesine imkan
bırakmayacak elverişli bir durumda olacaktır (298 S.K. 75, 76).
MADDE 23-
(1) Sandık kurulu, sandıkların konulacağı yeri ve kapalı oy verme yerlerini
belirledikten sonra buralara 298 sayılı Kanunun oy verme serbestliğine ve
gizliliğine ilişkin hükümlerini içeren levhayı (Örnek: 19) asar (298 S.K. 76).
Sandık Seçmen
Listesinin Sandık Alanına Asılması
MADDE 24-
(1) Her yaprağı ilçe seçim kurulu başkanı tarafından mühürlü ve sonu onaylı
sandık seçmen listesi, sandık alanında, seçmenlerin kolayca görüp
inceleyebilecekleri uygun bir yere asılır. (298 S.K. 68/13).
MADDE 25-
(1) Sandık kurulu başkanı, sandıkların konulduğu yeri, göze çarpan işaretlerle
veya alışılmış araçlarla halka duyurur.
(2) Sandıkların bulunduğu yere giden
sokakların başına, o yeri gösteren yazılar ve işaretler (Örneğin "1
numaralı sandığa gider" yazısı ve ok işareti) konulur.
MADDE 26- (1)
Sandıkların, kapalı oy verme yerinin ve sandık kurulunun yerleştiği yer merkez
olmak üzere yüz metre yarı çaplı alan, sandık alanıdır
(298 S.K. 81).
MADDE 27- (1)
Sandık alanında sandık kurulu başkan ve üyeleriyle oy vermek üzere gelen seçmenler
bulunur.
(2) Yukarıdaki fıkrada
belirtilenlerden başka hiç kimse sandık alanına giremez (298 S.K. 72, 84).
(3) Sandık kurulunda
görevli bulunan partili üyeler rozet, amblem veya partisini belirtir herhangi
bir işaret taşıyamaz.
Oy Verme Gününde Sandık Kurulunun Toplanma Zamanı ve Hemen Yapacağı
İşler
MADDE 28- (1)
Sandık kurulu oy verme günü, Yüksek Seçim Kurulunca başka süre konulmamış ise
en geç saat 07.00'de, sandık başında toplanarak bu Genelgenin 19 uncu
maddesinde gösterilen şekilde and içer. Başkan, ilçe
seçim kurulundan teslim almış olduğu ağzı mühürlü torbayı kurula gösterdikten
sonra açarak içerisinde bulunan sandık kurulu mühürünü
masanın üzerine koyar. Bundan sonra seçim sandığının boş olduğunu orada bulunan
sandık kurulu üyeleri önünde tespit ederek sandığı kapatır ve kapağını
bozulmadan açılmayacak şekilde,
(herhangi bir şekilde ıslatılmış) sandık kurulu mühürü
ile mühürler.
(2) Sandık kurulu;
and içme, sandığı yerleştirme, kapalı oy verme yerini
düzenleme işini bitirdikten sonra hazır bulunanlar önünde ilçe seçim kurulu
başkanlığından teslim aldığı paketlenmiş oy pusulaları paketini açıp, tümünü
sayar; oy pusulalarının her birinin arkasını
sandık kurulu mühürü ile mühürler.
(3) Sandık kurulu
ilçe seçim kurulundan teslim alınan ve ilçe seçim kurulu başkanlığı mühürünü taşıyan oy zarflarını sayar, her zarfın üzerine
sandık kurulu mühürünü basar.
(4) Oy pusulaları ve zarflar masanın üzerine
düzenli bir şekilde konulur.
(5) Sandık kurulu
seçime ilişkin bandrolü seçim sandığının önüne yapıştırır. (6) Sandık kurulu, yaptığı sayımların sonucunu ve işlemleri bu
genelge gereğince tutanak defterine geçirip imzalar (298 S.K. 77).
Kurulca İşlemlerin Nasıl Yapılacağı, Tedbirlerin Nasıl Alınacağı, İşlemlerle
Kararların Deftere Nasıl Geçirileceği ve Üyelerin Başkana Yardımı
MADDE 29- (1)
Kanun gereği olarak kurulca alınması gereken tedbirler ve yapılması gereken
işlemler üzerinde anlaşma olmadığı takdirde, kurulu oluşturan üyelerin
yarısından bir fazlasının görüşüne göre karar alınır veya işlem yapılır.
Oyların eşitliği halinde başkanın katıldığı tarafın görüşü üstün tutulur.
(2) Sandık kurulu
tarafından verilen kararlar veya yapılan işlemler varsa matbu tutanağa, yoksa
olayın mahiyetine göre tutanak defterine yazılarak başkan ve üyeler tarafından
imzalanır.
(3) Kanuna göre başkan tarafından
yapılması gereken işler ve özel olarak sandık başında yapılacak işler (örneğin
açıklamalar ve uyarmalar) başkanın izni ile üyeler tarafından da yapılabilir.
MADDE 30- (1)
Sandık alanında düzenin sağlanması sandık kurulu başkanına aittir. Sandık
alanında seçmenin oyunu tam bir serbestlikle ve gizli şekilde kullanmasına veya
sandık kurulunun görevini yapmasına engel olmaya kalkışanları veya oy verme
işinin yolunda gitmesini aksatanlarla, sandık başı işlemlerinin düzenini
bozmaya yeltenenleri başkan uyarır ve bu uyarmayı dinlemeyenleri sandık
alanının dışına kolluk kuvvetleri aracılığıyla çıkartabilir. Bu kimse, sandık
kurulu üyesi ise ancak kurul kararı ile uzaklaştırılabilir.
(2) Sandık alanında alınacak
tedbirler seçmenlerin sandık başı işlemlerini izlemelerini engelleyecek
nitelikte olamaz. Sandık kurulu başkanının çağırdığı kolluk kuvvetleri dışında kolluk
amir ve memurları ile resmi üniforma giymiş kimseler ve silah taşıyanlar sandık
alanına giremezler.
(3) Seçmen olarak o sandıkta oy
kullanması gereken subay, astsubay, kolluk amir ve memurları ancak sivil elbise
ile sandık alanına girip oylarını verebilirler.
(4) Ancak, olağanüstü hal,
sıkıyönetim ve seferberlik ilan edilen yerlerde veya savaş durumlarında, kolluk
amir ve memurlarıyla silahlı kuvvetler mensuplarının seçmen sıfatıyla kayıtlı
bulundukları sandıkta oy kullanmaları halinde yukarıdaki fıkra hükmü
uygulanmaz (298 S.K. 84).
(5) Sandık kurulu
başkanı, seçmenin sandık alanına serbestçe girmesini engelleyen ve zorlaştıran
her türlü hareketi önlemek zorundadır.
(6) Sandık alanında düzenin
sağlanması işlerinde kolluk kuvvetleri sandık başkanının emirlerine uymak
zorundadırlar (298 S.K. 81, 82, 84).
Oy Verme Yetkisi
MADDE 31- (1)
Onaylı sandık seçmen listesinde yazılı seçmenler halkoylamasında oy verme
yetkisine sahiptirler. Sandık seçmen listesinde yazılı olmayanlar oy
kullanamazlar.
(2) Sandık seçmen listesinde yazılı
bulunsalar dahi, oy verme gününe kadar yetkili makamlardan, seçmen yeterliğini
kaybettiğine ilişkin haklarında resmi yazı bulunanlara oy kullandırılmaz ve bu
durum tutanağa geçirilir (298 S.K. 86).
Oy Verme Süresi
MADDE 32- (1)
Oy verme işlemi, Yüksek Seçim Kurulunca başka süre konulmamış ise seçim günü saat
08.00'da başlayıp 17.00'da sona erer (298 S.K. 89, 96).
(2) Oy vermenin bitiş saati geldiği
halde, sandık başında oylarını vermek üzere bekleyen seçmenler var ise, sandık
kurulu başkanı bunları belirledikten sonra sıra ile oylarını kullanmalarına
izin verir. Saat 17.00’dan sonra gelen seçmen oy kullanamaz.
MADDE 33- (1)
Oy verme günü sandık başına gelen seçmenler, sandık kurulu önüne kurul başkanı
tarafından sıra ile, birer birer
alınırlar. Gebeler, hastalar ve özürlüler sıra ile bekletilmeden oylarını
verirler. Güvenlik görevlileri ve yaşlıların da bekletilmeden oy kullanmalarına
izin verilebilir (298 S.K. 90).
Oy Verme Düzeni
MADDE 34- (1)
Sandık başında; seçmene, vereceği oy hakkında hiçbir kimse müdahale, telkin
veya tavsiyede bulunamaz. Hiçbir seçmen oyunu kullandıktan sonra sandık başında
kalamaz (298 S.K. 88).
(2) Oyunu kullandıktan sonra sandık
başından ayrılmayan seçmene başkan uzaklaşmasını hatırlatır. Seçmen yine orada
kalırsa, başkan onu kolluk kuvveti aracılığı ile uzaklaştırır.
Seçmenin Kimliğinin
Tespiti
MADDE 35- (1)
Sandık başına gelen seçmen, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını taşıyan, nüfus
cüzdanı, resmi daireler veya iktisadi devlet teşekküllerince verilen soğuk
damgalı kimlik kartı, pasaport, evlenme cüzdanı, askerlik belgesi, sürücü
belgesi gibi seçmenin kimliğini tereddütsüz ortaya koyan resimli ve resmi
nitelikteki belgelerden birini başkana verir ve seçmen sıra numarasını söyler
ve buna göre oyunu kullanır. Yukarıdaki belgelerden olupta
Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını taşımayan belgelerden birini ibraz eden
(sunan) seçmen hiçbir şekilde oyunu kullanamaz. Belediyeler ile köy veya mahalle
muhtarlarınca düzenlenip onaylanan kimlik belgeleri seçmenin kimliğinin
tespitinde geçerli değildir. (298 S.K. 87, 91).
MADDE 36- (1) Oy vermeden önceki işler;
a) Sandık kurulu başkanı, kurul
üyeleri arasında iş bölümü yaparak oy verme işlemini izlemek üzere üyeleri ayrı
ayrı görevlendirir. Bu üyeler, seçmenin oy verme
işlemini takip ederek karışıklığa meydan verilmemesini ve seçmenin oyunu
sandığa atmasını ve kendilerinin önünde bulunan oy pusulaları ve oy zarflarının
kaybolmamasını sağlarlar. Diğer bir üyeyi sandık seçmen listesinin imza
bölümünü takiple görevlendirir. Bu üye, sandık önüne alınan seçmenin sandık
seçmen listesinden adını bulur.
b) Seçmen, oyunu kullanmadan seçmen
bilgi kağıdı ile kimlik belgesini başkana verir ve
kimliğini ispat eder.
c)
Seçmen bilgi kağıdını gösteremeyenler kimlik
belgeleri ile oylarını
kullanabilir.
ç) Başkan tarafından seçmene kapalı oy verme
yerine gitmeden önce:
ça) “Evet” veya “Hayır” yazılı oy
pusulalarından birini zarfa koyması ve yapıştırması,
çb) Zarfa, oy pusulasından başka
hiçbir şey koymaması, aksi halde kullandığı oyun geçersiz sayılacağı,
çc) Oy pusulasının herhangi bir yerine
imza veya işaret yapmaması, aksi halde oyunun geçersiz sayılacağı,
açıklanır.
(2) Oy verme işlemi;
a) Başkan,
seçmen listesinde yazılı bulunan seçmene masa üzerinde duran arkası sandık
kurulu mühürü ile mühürlenmiş, üzerinde “Evet ve “Hayır”
ibareleri yazılı bulunan, iki ayrı renkten oluşan oy pusulaları ile arkası ilçe
seçim kurulu ve sandık kurulu mühürleriyle mühürlenmiş zarfı verir.
b) Oy
pusulalarını ve zarfı alan seçmen doğruca kapalı oy verme yerine gider ve oyunu
kullanmadan başka bir yere gidemez.
c) Seçmen, sandık kurulu başkanının
açıkladığı şekilde hareket ettikten sonra kapalı oy verme yerinden çıkıp, zarfı
sandığa atar ve sandık seçmen listesinde isminin karşısını imza eder. Seçmen,
imza atmasını bilmiyor veya herhangi bir sakatlığı nedeniyle imza atacak
durumda bulunmuyorsa, sol elinin baş parmağını basar.
Sol elinin baş parmağı olmayanların hangi parmağını
bastığı listenin imza hanesine ayrıca yazılır. Hiç parmağı olmayan seçmenin
durumu adı karşısına yazılıp başkan tarafından imzalanır.
ç) Sandık kurulu
başkanı, oyunu kullanmış ve sandık seçmen listesini imzalamış olan seçmenin,
seçmen bilgi kağıdının arka yüzünü imzalayıp mühürledikten sonra kendisine iade
eder. Sandık kurulu başkanları, bu işlemlerin düzenli bir biçimde yapılıp
yapılmadığını denetler.
d) Kapalı oy verme yerine girmeyen
veya oy pusulaları ile oy zarfını aldığı halde oy kullanmayan seçmenden oy
pusulaları ve zarf geri alınır.
MADDE 37- (1)
Seçmen kapalı oy verme yerinden dışarı çıkmadıkça hiç kimse oraya giremez. Şu
kadar ki, oy pusulasını hazırlamak için gerekli normal süreden fazla kapalı oy
verme yerinde kalan seçmenler, kurul başkanı tarafından uyarılır. Bu uyarıya
rağmen kapalı oy verme yerinden çıkmayan seçmen oradan çıkarılır (298 S.K. 92).
Sandık Kurulu Görevlilerinin Oy Kullanmaları
MADDE 38- (1)
Sandık kurulu başkan ve üyeleri, halkoylamasının yapıldığı yerleşim birimine ait
seçmen kütüğünde kayıtlı iseler görevli oldukları sandıkta oylarını
kullanabilirler. Ancak, halkoylamasının yapıldığı yerleşim biriminde birden
fazla sandık kurulmuş ise, seçmen kütüğüne kayıtlı olup da görevli oldukları
sandığa ait seçmen listesinde isimleri bulunmayan sandık kurulu başkan ve
üyeleri, ilçe seçim kurulu başkanı tarafından kendilerine oy kullanma hakkı
bulunduğuna ilişkin olarak verilecek Örnek: 142 sayılı belgeyi ibraz ederek
görevli oldukları sandıkta oy verirler. Bunların ad ve soyadları ile kimlik
bilgileri o sandık seçmen listesinin sonuna ilave edilerek karşılarına imzaları
alınır ve bu işlemler tutanağa geçirilir.
Özürlülerin Oy
Kullanması
MADDE 39- (1)
Görme özürlüler, felçliler, elleri eksik olanlar veya bu gibi bedeni
aksaklıkları açıkça belli olanlar o seçim çevresi seçmeni olan ve o sırada
sandık alanında bulunan akrabalarından
birinin, akrabası yoksa diğer herhangi bir seçmenin yardımı ile oylarını
kullanabilirler. Bir seçmen birden fazla özürlüye yardım edemez (298 S.K. 93).
(2) Özürlülere yardım edenlerin de
öncelikle oy kullanmalarına izin verilebilir.
MADDE 40- (1)
Okuma - yazma bilmeyen seçmenlere, oylarını
kullanmaları konusunda başkaları tarafından sandık alanında yardım
edilmez. Okuma - yazma bilmeyen seçmen, sorduğu ve istediği taktirde kurul
başkanı, nasıl oy kullanılacağını anlatır.
Sayım ve Döküm
Başlamadan Önce Yapılacak İşler
MADDE 41- (1)
Oy verme bitince, kurul başkanı bunu yüksek sesle ilan eder ve oy vermenin
bittiği saat tutanak defterine geçirilir. Oy sandıkları Yüksek Seçim Kurulu
tarafından başka bir süre konulmamış ise saat 17.00'den önce açılamaz.
(2) Seçmen listesindeki bütün
seçmenler oylarını kullanmış olsalar dahi, sandık, Yüksek Seçim Kurulu tarafından başka
bir süre belirlenmemiş ise saat 17.00'den önce açılmayacaktır.
MADDE 42- (1) Sayım ve döküm açık olarak yapılır. Oy
verme yerinde bulunanlar sayım ve dökümü izleyebilirler.
(2) Kurul; çalışmalarının selamet ve
düzeni bakımından, sayım ve döküm masası etrafında boş kalması gereken kısmı,
bir karar ile belirtir ve bu kısım etrafında orada bulunanların bu işlemleri izlemelerine engel olmayacak (ip
germek gibi) tedbirleri alabilir (298 S.K. 95).
Masa Üzerindeki Eşyaların Kaldırılması, Oy Verenler Sayısının
Denetlenmesi ve Tutanağa Geçirilerek İlanı
MADDE 43- (1)
Masa üzerinde, sandıktan başka ne varsa kaldırılır ve bundan sonra sandık
seçmen listesinde yazılı seçmenlerin adları ile karşılarındaki imza veya parmak
izleri sayılarak oy vermiş olanların toplamı tespit edilir; 113 örnek sayılı
basılı tutanaklara geçirilir ve sonucu yüksek sesle ilan edilir (298 S.K. 96).
MADDE 44- (1) Halkoylamasında, kullanılmayan oy
pusulaları ve zarflar sayılır; oylarını veren seçmen sayısına eklenerek kurula
teslim edilmiş bulunan oy pusulası toplamına ve belli sayıdaki zarf miktarına
olan uygunluğu denetlenir. Kullanılmayan oy pusulaları ve zarflar ayrı ayrı paket haline getirilerek (herhangi bir şekilde ıslatılmış mühür ile) mühürlenir, üzerlerine
sayıları yazılır. Kullanılmayan zarf sayısı 113 örnek sayılı tutanağa yazılır.
(2) Sandık kurulu
başkanı; mühür, kullanılmamış ve paketlenmiş olan oy pusulaları ve zarfları,
ilçe seçim kuruluna teslim edilecek torbaya koyar ve torbayı sicimle bağlar.
(3) Bu işlemler bitirildikten sonra
sandıktan çıkacak oy pusulalarının konmasına yarayan torbanın boş olduğu tespit
ve ilan olunur. Bütün bu işlemler tutanağa geçirilir (298 S.K. 97).
Sandığın
Açılması, Zarfların Sayılması, Geçerli ve Geçersiz Oy Zarflarının Ayrılması
MADDE 45- (1)
Yukarıdaki maddede yazılı işlemler tamamlandıktan sonra oy sandığı, oy verilen
yerde bulunanların önünde açılır ve çıkan zarfların toplamı basılı tutanağa
(Örnek: 113) geçirilir. Sandıktan çıkan zarf sayısı oy veren seçmen sayısı ile
karşılaştırılır.
a) Zarf sayısı oy veren seçmen
sayısından fazla çıkacak olursa, bütün zarflar, açılmaksızın tek tek elden geçirilerek halkoylaması için belirlenen renkte
olmayan, çift mühür taşımayan ve seçmenin kimliğini belli edecek şekilde
işaretlenmiş bulunan zarflar ayrılır. Ayrılan bu zarfların, toplam zarf
sayısından düşülmesi fazlalığın giderilmesine yetmiyorsa kurul başkanı eşitliği
sağlayacak sayıda zarfı gelişi güzel çeker ve sadece bu zarflar açılmadan derhal yakılarak imha edilir.
Gelişi güzel çekilerek yakılan zarf sayısı tutanağa yazılır. Bundan sonra geriye kalan geçerli
zarflar sayılarak sandığa konulur
(Eşitliği sağlamak üzere ayrılan ve çift
mühürlü olmayan, seçmenin kimliğini belli edecek şekilde işaretlenmiş bulunan
zarflar yakılmaz).
b) Zarf sayısı oy
kullanan seçmen sayısına
böylece eşit hale getirildikten
sonra dahi geçersiz zarf kalmış ise (c) fıkrasındaki
işlem uygulanır.
c) Oy kullanan seçmen sayısı ile sandıktan çıkan zarf sayısı eşit ise
(bu halde (a) fıkrasındaki işleme lüzum
kalmayacaktır) zarfların içinde genelgeye göre geçersiz sayılan zarf bulunup
bulunmadığı denetlenir. Geçersiz zarf bulunursa bunlar sayılarak ayrılır ve
paketlenir; paketin üzeri (herhangi bir
şekilde ıslatılmış mühür ile) mühürlenir ve zarf sayısı yazılır. Geçersiz
sayılarak saklanan bu zarfların sayısı
tutanağa yazılır. Geçerli zarflar sayılarak sandığa konulur. Ara verilmeksizin
döküme başlanır. Bütün bu işlemler tutanak defterine geçirilir (298 S.K. 98).
MADDE 46- (1)
Sandık kurulu başkanı, sayım ve döküm işine başlamadan önce, sayım ve döküm
cetvellerinin boş ve yazısız olduğunu orada bulunanlara gösterir (298 S.K.
100).
MADDE 47- (1)
a) Başkan, varsa değişik siyasi
partilere bağlı iki üyeyi (yazıcı üye) sayım ve döküm cetvellerini işlemek,
b) Siyasi partilere bağlı bir üyeyi
oy zarflarını sandıktan çıkarıp kendisine vermek,
c) Bir üyeyi de dökümü yapılmış oy
pusulalarını, aşağıdaki maddede açıklandığı gibi torbaya atmak işleriyle görevlendirir (298
S.K. 100).
(2) Kurulda bu sayıda siyasi partiye
mensup üye bulunmaması halinde bunların yerine diğer üyeler görevlendirilir.
MADDE 48- (1) Başkan tarafından
görevlendirilen üye oy zarfını sandıktan teker teker
alarak başkana verir. Başkan oy zarfını açar, herkesin görebileceği ve
işitebileceği şekilde okur ve bu iş için görevlendirilen üyeye verir, oy
pusulası üzerinde “Evet” veya “Hayır” yazılı olup olmadığı okunur ve oy
pusulasını torbaya atar. Oy pusulasının hesaba katılıp katılmamasında veya
geçerli sayılıp sayılmamasında tereddüt edilirse bu oy pusulaları cetvele dökümü
yapılmadan ayrılır, bir kenara konur. Bütün zarfların açılıp okunması bittikten
sonra itiraz edilmeksizin geçerli sayılan oy pusulaları sayısı sayım ve döküm
cetveline göre tutanağa (Örnek: 113) yazılır. Geçerliliği konusunda tereddüt
edildiği için ayrılmış oy pusulalarının, geçerli olup olmadıkları, hesaba
katılıp katılmayacakları sandık kurulunca karara bağlanır. Durum tutanağa
geçirilir (Örnek: 113) ve geçerli sayılanlarla hesaba katılmasına karar
verilenler de sayım ve döküm cetveline işlenir. Geçerli sayılmayan oy
pusulaları ayrıca paket yapılarak paketin üzeri (herhangi bir şekilde ıslatılmış mühür ile) mühürlenir ve saklanır.
Sayısı tutanağa yazılır, (Örnek: 113) bunlar kesinlikle yakılmaz, yırtılmaz ve
yok edilemez.
A) Aşağıda yazılı oy zarfları
geçerli değildir.
aa) Sandık
kurulunca verilen, çift mühür taşımayan,
ab) Hangi seçmen tarafından atıldığı
belli olacak şekilde imza, mühür veya işaret taşıyan (geçersiz sayılıp ayrılan bu
oy zarfları kesinlikle yakılmaz).
B) Aşağıda yazılı oy pusulaları
geçerli değildir (Bu oy pusulaları paketlenip, üzeri mühürlenir ve sayısı
yazılır).
ba) Sandık kurulunca verilmeyen ve kağıdında (Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Seçim Kurulu)
filigranı bulunmayan, özel surette imal edilmiş kağıttan başka kağıda basılı
veya yazılı oy pusulaları,
bb) Hangi seçmen tarafından atıldığı
belli olacak şekilde imza, mühür veya işaret taşıyan oy pusulaları,
bc) Arkasında sandık kurulu mühürü bulunmayan oy pusulaları,
bç) Zarfın içinde el ilanı, herhangi
bir kağıt veya madde bulunan oy pusulaları,
(2) Oy pusulasının arkasına basılan
sandık kurulu mühür izinin başka bir oy pusulasına geçmesi oy pusulasını geçersiz kılmaz.
(3) Bir oy zarfı içinden birden
fazla “Evet” veya “Hayır” oy pusulası çıkması durumunda, bir oy pusulası
sayılır ve geçerli kabul edilir. Ancak bir oy zarfı içinden birden ziyade
değişik renkte olan “Evet” veya “Hayır” oy pusulalarının birlikte çıkması
halinde tümü geçersiz sayılır.
MADDE 50- (1)
Sandık kurulu başkanı, geçerli bulunduğunda veya hesaba katılacağında tereddüt
edilmeyen her oy pusulasını okudukça, cetvel yazıcısı iki üye tarafından,
Örnek: 112 sayılı cetvele işlenir.
(2) Oy pusulalarının okunmasından
sonra her sütunda çizilmiş bulunan son rakam, o sütuna verilmiş oy sayısını
göstereceğinden, bu sayı sütunun altındaki haneye rakamla ve yazı ile yazılır.
Sonuçlar orada bulunanlara yüksek sesle ilan edilir ve tutanak
tarih ve imza atılarak kapatılır (298 S.K. 100).
MADDE 51- (1)
Oyların sayımı ve sayım cetvellerine
sonuçların geçirilmesi biter bitmez, sandık kurulu başkanı bu sonuçları orada
bulunanlara yüksek sesle ilan eder.
(2) Bundan
sonra; Örnek: 113 sayılı basılı tutanak düzenlenir, altı başkan ve üyeler
tarafından imzalanır ve bu tutanağın bir örneği sandık çevresinde herkesin
görebileceği bir yere asılır. Bu tutanak bir hafta süre ile asılı kalır. (298
S.K. 106).
(3) Oy vermede kanuna aykırılık
bulunduğu yolundaki ihbar ve şikayetlerin ve bunlara
ait kararların nelerden ibaret bulundukları tutanağa geçirilir. Tutanağın altı,
başkan ve üyeler tarafından imzalanır (298 S.K. 105).
(4) Sayım ve döküm
işlemleri tamamlandıktan sonra; oy kullanan seçmen sayısı (=) “Evet”
oyları (+) “Hayır” oyları (+) geçersiz
oyların toplamına eşit
olması gerekir.
Sayıma İlişkin Kağıt ve Belgelerin Paketlenerek Torbaya Konulması
MADDE 52- (1)
Sandık kurulları, kağıt ve belgeleri ayrı ayrı olmak üzere, ilçe seçim kuruluna teslim etmek için aşağıda yazılı
şekilde hazırlar;
a) Geçerli sayılan oy pusulaları,
b) Geçersiz sayılan oy pusulaları,
c) Hesaba katılmayan zarflar,
ç) Kullanılmayarak arta kalan oy
pusulaları,
d) Kullanılmayarak arta kalan zarflar,
e) Sayım ve döküm cetveli (Örnek: 112),
f) Sandık kurullarınca düzenlenecek
tutanağı (İlan Tutanağı) – (Örnek: 113),
g) Tutanak defteri,
ğ) Istampayı,
(2) Ayrı ayrı
paketler halinde sararak, sayılarını üzerlerine yazar ve üzerlerini sandık
kurulunun mühürü ile mühürleyip imzalandıktan sonra
hepsini birden torbaya koyup ağzını yine kurul (herhangi bir şekilde ıslatılmış) mühürüyle
mühürler ve imzalar. Sandık kurulu
başkanı sandık alanında seçimle ilgili hiçbir seçim evrakının unutulmamasına
özen gösterir.
MADDE 53- (1)
Sandık kurulu tarafından hazırlanan mühürlü torba ve sandık kurulu mühürü, sandık kurulu başkanı ile ad çekme yoluyla belli
edilecek en az iki üye tarafından hiçbir gecikmeye meydan verilmeksizin ve
hiçbir yere uğranmaksızın en kısa zamanda, ilçe seçim kurulu başkanına teslim
edilir. Bu maddeye aykırı hareket edenler hakkında cezai kovuşturma yapılır.
(2) Kurulun diğer üyeleri isterlerse
ve taşıtta yer varsa veya taşıt kendileri tarafından sağlanırsa başkanla
birlikte gidebilirler.
(3) İlçe seçim kurulu, torbayı ve
sandık kurulu mühürünü alarak, torbayı getiren üyeler
önünde açıp içindekiler hakkında tutanak düzenlenir ve bu tutanağın alt tarafı
torbayı ve mühürü teslim edenlerle ilçe seçim kurulu
başkanı ve üyelerden biri tarafından imzalanır. Bu tutanağın bir örneği sandık
kurulu başkanına verilir.
(4) Kullanılan oy pusulası, tutanak
ve cetvellere ilişkin bilgiler; ayrı ayrı sayılar
halinde Örnek: 114 sayılı tutanakta gösterilir (298 S.K. 71, 107).
MADDE 54- (1)
Seçmenler, sandık kurulu başkanlarının veya bu kurulların yaptıkları işlemlere
veya aldıkları tedbirlere ve bunlara benzer sair işlemlerine veya herhangi bir
kimsenin Kanunun koyduğu yasaklara aykırı davranışlarına karşı, bu işlem veya
tedbirlerin veya sair işlemlerinin düzeltilmesi veya yasaklara aykırı
davranışların önlenmesi için sandık kurullarına başvurulabilir. Bu şekildeki
başvuruya (şikayet) denilir. Sandık kurullarınca
verilmiş herhangi bir kararın Kanuna aykırı olması nedeniyle kaldırılması veya
Kanuna uygun bir şekle sokulması için ilçe seçim kurullarına başvurulabilir. Bu
başvurmaya da (itiraz) denilir (298 S.K. 110, 112, 116, 119).
MADDE 55- (1)
Şikayet dilekçe veya sözle yapılabilir. Sözlü şikayetler gerekçesiyle birlikte özel bir tutanağa yazılır.
Bu tutanak adı, soyadı ve adresi de
yazılarak şikayetçiye imza ettirilir. Şikayetçi imza atamaz ise sol elinin baş parmağı bastırılır
(298 S.K. - 110, 116).
MADDE 56- (1)
Şikayet dilekçesini alan veya şikayeti yukarıdaki
madde gereğince tutanağa geçiren sandık kurulu, ilk önce şikayetçinin yetkili
olup olmadığını inceler ve şikayetçi, yetkili kimselerden değilse, başka bir
yön üzerinde durmaksızın şikayeti hemen reddeder. Kurul, şikayetçinin
yetkili kimselerden olduğunu belirlerse, şikayetin haklı veya yerinde olup
olmadığını inceler.
MADDE 57- (1)
Şikayetin haklı veya yerinde görülmesi halinde, kurul,
karar yazmağa ihtiyaç olmaksızın, şikayet konusu tedbir veya işlemi düzeltir
yahut bu tedbir veya işlemi kaldırır.
(2) Şikayetçinin
yetkili olmaması veya şikayetin süresinden sonra yapılmış olması veya haksız
yahut yersiz görülmesi halinde kurulca şikayetin reddine karar verilir. Bu
halde kurulun kararını tutanak defterine yazması ve bu kararın başkan ve üyeler
tarafından imzalanması gerekir.
(3) Kurul kararları, kurul başkan ve
üyelerinin yarıdan fazlasının oylarının o karar üzerinde toplanmasıyla verilir.
Oylarda eşitlik halinde başkanın katıldığı tarafın oyu üstün tutulur.
(4) Şikayetin
reddine ilişkin kararın bir örneği şikayetçiye verilir (298 S.K. 117).
Şikayetin Süresi ve Süresinden Sonra
Yapılacak Şikayetin Reddi
MADDE 58- (1)
Şikayet en geç, halkoylaması sonuçlarını tespit eden
tutanağın sandık kurulunca düzenlenmesine, yani yazılıp imzalamasına kadar
sandık kuruluna ulaşmalıdır.
(2) Tutanak imzalandıktan sonra ve
fakat sandık kurulu dağılmadan önce yapılan sözlü şikayetlerin
veya verilen şikayet dilekçelerinin sürenin geçmiş olması sebebiyle reddine
karar verilir (298 S.K. 127).
MADDE 59- (1)
Şikayetin reddine ilişkin sandık kurulu kararları ile halkoylaması
sonuçlarını gösteren tutanakların sandık kurullarınca düzenlenmesi işlerine
veya sandık kurullarının diğer
kararlarına karşı itiraz olunabilir.
Sandık Kurullarının İtirazı İlçe Seçim Kuruluna Ulaştırması ve
İtirazcıya Alındı Kağıdı Verilmesi
MADDE 60- (1)
Yukarıdaki maddede anılan itirazlar, sandık kurullarınca halkoylaması
sonuçlarını gösteren tutanağın düzenlenmesine kadar, sandık kurulu aracılığı
ile sözle veya dilekçe verilerek yapılabilir.
(2) Sözlü itiraz, sandık kurulunca gerekçesi
ile birlikte özel bir tutanağa geçirilir. Bu tutanak; adı, soyadı ve adresi de
yazılarak itirazcıya imza ettirilir; itirazcı imza atamaz ise parmak
bastırılır.
(3) Gerek sözlü, gerek yazılı
itirazların ileri sürülmüş olduğunu ve yapıldığı tarihi gösteren bir alındı kağıdı itirazcıya verilir.
(4) Sözlü itiraza ait tutanak veya
itiraz dilekçesi ile itirazcı tarafından bunlara eklenen deliller ve itiraza
uğrayan sandık kurulu kararı, ya itirazcı veya güvenilir bir kimse eliyle
sandık kurulunca derhal ilçe seçim kuruluna yollanır (298 S. K. 71/4, 112/1,
128).
İtiraz Üzerine Verilecek Karara Sandık Kurulunun Uymak Zorunda Olması
MADDE 61- (1)
İtiraz üzerine ilçe seçim kurulu başkanınca veya ilçe seçim kurulunca verilen
karar ile sandık kurulunun bir işlemi veya tedbiri düzeltilirse veya sandık
kurulunun kararı hükümsüz bırakılırsa, bu karar hemen sandık kuruluna
bildirilir. Sandık kurulu bu karara uymak, yani bu kararı olduğu gibi yerine
getirmek zorundadır.
MADDE 62- (1)
Sandık kurullarının kararlarına veya tutanakları düzenleme işlerine itiraz yapılmış
veyahut kurulların veya başkanlarının işlemlerine yahut tedbirlerine karşı şikayet yapılmış olması, oy vermeye ve her türlü seçim
işlerinin devamına engel olmaz. Yani herhangi bir itiraz veya şikayet yokmuş gibi seçim işlerine sandık kurullarınca devam
olunur (298 S.K. 118).
MADDE 63- (1)
İtiraz üzerine kesin olmamak üzere verilen kararlar itiraz eden hazır ise sözle
bildirilir. Sözlü bildirmede, kararın bildirildiği gün ve saat tutanağa
geçirilerek kendisine imza ettirilir. İsterse kararın bir örneği de verilir.
İtiraz eden hazır değilse, halkoylamasının yapıldığı yerleşim biriminde asılmak
suretiyle tebliğ olunur.
(2) Kurulların kesin kararı tebliğ
olunmaz. Ancak itiraz eden, başkana başvurduğu takdirde, kendisine gösterilir,
isterse bir suret de verilir.