2972
MAHALLİ
İDARELER İLE MAHALLE
MUHTARLIKLARI
VE İHTİYAR
HEYETLERİ
SEÇİMİ HAKKINDA KANUN
Kanun No : 2972 Kabul
Tarihi : 18.1.1984
R.G.Yayım Sayısı : 18285 R.G.Yayım
Tarihi : 18.1.1984
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Amaç
ve Kapsam:
MADDE
1- Bu
kanun, mahalli idareler, organlarının seçimlerine ilişkin esas ve usulleri
düzenler. Bu amaçla;
a) İl genel meclisi üyelerinin,
b)
Belediye başkanı ve belediye meclisi üyelerinin,
c)
Köy ve mahalle muhtarları ile ihtiyar meclisi ve heyeti
üyelerinin,
Seçim
sistemi, usul, dönem ve zamanlarına ait esaslarla seçim çevrelerine, aday
olabilme ve seçilme ilkelerine ait hükümleri kapsar.
Seçim sistemi ve
usulü:
MADDE 2- Mahalli idareler
seçimleri serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm
esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır.
İl
genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda
birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise
çoğunluk sistemi uygulanır.
Seçim çevresi:
MADDE 3- İl genel meclisi
üyeleri seçimi için her ilçe bir seçim çevresidir.
Belediye
başkanı ve belediye meclisi üyeleri seçimi için her belde bir seçim çevresidir.
Büyükşehirlerdeki
seçim çevresi:
MADDE 4- (Değişik:
20.6.1987 – 3394; Ana. Mah.: 13.6.1988 tarih ve E. 1987/22, K. 1988/19 sayılı
kararı ile iptal; yeniden düzenleme: 7.8.1988 tarih ve 3469/1 md.; Değişik:
10.07.2004 – 5216/29 md.)
Büyükşehir
belediye başkanının seçiminde, seçim çevresi büyükşehir belediye sınırları
içidir.
Büyükşehir
belediye sınırları içindeki ilçe ve ilk kademe belediye başkanı ve belediye
meclis üyelerinin seçimlerinde seçim çevreleri, ilçe ve ilk kademe
belediyesinin sınırları içidir.
Seçilecek üye sayısı:
MADDE 5- Her seçim
çevresinde, seçilecek üye sayısı aşağıdaki usule göre hesaplanır.
a) İl genel meclisi üyelikleri için
son genel nüfus sayımı sonuçlarına göre:
Nüfusu 25.000’e
kadar olan ilçelerde 2
Nüfusu 25.001’den
50.000’e kadar olan ilçelerde 3
Nüfusu 50.001’den
75.000’e kadar olan ilçelerde 4
Nüfusu 75.001’den
100.000’e kadar olan ilçelerde 5
Asıl üyelik ve
aynı miktarda yedek üyelik hesaplanır.
Nüfusu
100.000’den yukarı olan ilçelerde fazla her 100.000 nüfus için bir asıl, bir
yedek üye ilave olunur. Nüfusun 100.000’e bölünmesi hesabında artık sayı
50.000’den az olursa hesaba katılmaz, 50.000 (dahil)’den fazla olursa artık
sayıya da bir asıl, bir yedek üyelik hesap edilir.
b)
Belediye meclisi üyelikleri için son genel nüfus sayımı
sonuçlarına göre:
Nüfusu 10.000’e
kadar olan beldelerde 9
Nüfusu 10.001’den
20.000’e kadar olan beldelerde 11
Nüfusu
20.001’den 50.000’e kadar olan beldelerde 15
Nüfusu
50.001’den 100.000’e kadar olan beldelerde 25
Nüfusu
100.001’den 250.000’e kadar olan beldelerde 31
Nüfusu
250.001’den 500.000’e kadar olan beldelerde 37
Nüfusu
500.001’den 1.000.000’a kadar olan beldelerde 45
Nüfusu
1.000.000’dan fazla olan beldelerde 55
Asıl
ve aynı sayıda yedek üyelik hesaplanır.
Büyükşehir belediye
meclisine katılacak üye sayısı:
MADDE 6- a) Büyükşehir
belediye meclisi belediye hudutları içinde kalan ilçe seçim çevreleri için
tespit edilen belediye meclisleri üye sayısının her ilçe için beşte biri
alınmak suretiyle bulunacak toplam sayı kadar üyeden teşekkül eder.
Bu
hesaplamada artık sayılar nazara alınmaz.
b) Yedek üyelikler de aynı usulle hesaplanır.
Tespit ve ilan:
MADDE 7 - Her seçim çevresi için seçilecek asıl ve yedek
üye sayısı o seçim çevresinin bağlı olduğu il seçim kurulu tarafından tespit
olunarak ilgili ilçe seçim kurullarına bildirilir.
İlçe
seçim kurulları durumu alışılmış usullerle ilan eder.
Seçim dönemi, seçim
başlangıç tarihi ve seçim günü:
MADDE 8 – (Değişik:
7.12.1988-3507/1 md.) Mahalli idareler seçimleri beş yılda bir yapılır. Her seçim
döneminin beşinci yılındaki 1 Ocak günü seçimin başlangıç tarihidir. Aynı yılın
Mart ayının son Pazar günü oy verme günüdür.
(Değişik: 20.03.1997 – 4231/1 md.) (Değişik: 2.1.2003 –
4778/22 md.) Milletvekili Seçimi Kanununun 7 nci maddesinin son fıkrası gereğince
yapılan seçimler hariç, milletvekili genel veya ara seçiminden önceki veya
sonraki bir yıl içinde yapılması gereken mahalli idareler organlarına veya bu
organların üyeliklerine ilişkin genel veya ara seçimler, milletvekili genel
veya ara seçimleri ile birleştirilir.
(Ek: 20.3.1997 –
4231/1 md.) Yeni kurulan belediyelerin ilk belediye başkan ve belediye meclisi
üyeleri seçimleri ile yeni kurulan illerde il genel meclisi üyeleri seçimi,
yukarıdaki fıkralarda belirtilen ilk genel mahalli idareler seçimleri ile
birlikte yapılır.
(Ek: 20.3.1997 – 4231/1 md.) Mahalli idareler seçiminin savaş
hali nedeniyle bir yıla kadar ertelenmesi kanunla düzenlenir.
Seçilme yeterliliği:
MADDE 9 – (Değişik:
27.12.1993 – 3950/1 md.) 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 11 inci
maddesinde belirtilen sakıncaları taşımamak şartıyla, yirmibeş yaşını dolduran
her Türk vatandaşı belediye başkanlığına, il genel meclisi ve belediye meclisi
üyeliğine seçilebilir.
(İkinci fıkra mülga:
27.12.1993 – 3948/1 md.)
İKİNCİ BÖLÜM
Seçim Öncesi İşleri
Adaylık:
MADDE 10 – (Değişik:
31.3.1988 – 3420/8 md.) Anayasa ve
Kanunlarda yazılı şartlara uygun olarak, seçilme yeterliliğine sahip olan her vatandaş,
bir siyasi parti listesinden veya
bağımsız olarak, il genel meclisi üyeliğine, belediye başkanlığına veya
belediye meclisi üyeliğine adaylığını koyabilir.
(Değişik: 31.3.1988 –
3420/8 md.) Mahalli İdareler Seçimlerinde
aday tespiti 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 37 nci maddesindeki
hükümlere göre yapılır.
Ancak;
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanun’un 37 ila 51 inci maddelerinde adı geçen
“Yüksek Seçim Kurulu” yerine “ilçe seçim kurulları”, “siyasi parti genel
başkanlığı” yerine “siyasi parti ilçe başkanlıkları”, keza büyükşehir
belediyelerinde de il seçim kurulları, siyasi parti il başkanlıkları bu
işlemleri yaparlar.
Ayrıca:
a) (Değişik:
31.3.1988 – 3420/8 md.) Yapılan aday tesbitinde belediye başkanlığı için bir aday,
belediye meclisi üyeliklerine o seçim çevresi için tespit edilen üye adedi
kadar asıl ve yedek olarak ayrı ayrı; il genel meclisi üyeliklerine o seçim
çevresi için tespit olunan asıl ve yedek üyelikler sayısı kadar ayrı ayrı, aday
belirlenir.
İl
genel meclisi üyeliklerine o seçim çevresi için tespit olunan asıl ve yedek
üyelikler sayısı kadar ayrı ayrı;
Aday
belirlenir.
b) Önseçim çevresi,
belediye meclisi üyeliği ve belediye başkanlığı için belde; il genel meclisi
üyeliği için ilçe; büyükşehir belediye başkanlıkları için o şehir belediye
hudutları içidir.
c) (Mülga: 31.3.1988
– 3420/8 md.; Ek: 7.8.1988 – 3469/2 md.; Değişik: 7.12.1988 – 3507/2 md.) Siyasi partiler,
belediye meclisi üye sayısı 9 ve 11 olan beldelerde bir, 15 olan beldelerde
iki, 25 ve 31 olan beldelerde üç, 37 olan beldelerde dört, 45 olan beldelerde
beş, 55 olan beldelerde altı adet kontenjan adayı gösterirler. Kontenjan adayı
adayların sıralamasına dahil edilmeyerek aday listelerinde kontenjan adayı
olarak ayrıca yazılır. Siyasi partiler kontenjan adaylarını merkez yoklaması
ile tespit ederler. Ancak, merkez karar ve yönetim organları bu yetkisini il
veya ilçe yönetim kurullarına devredebilirler. Siyasi partiler kontenjan
adaylarını bu Kanunun 12 nci maddesindeki aday listesinde yer vermek suretiyle
ilçe seçim kurullarına bildirirler. Kontenjan adayları bu Kanunun 18 inci
maddesinin (f) bendinin ikinci fıkrasındaki aday listelerinde de yedek
adaylardan sonra ayrıca yazılır.
d) (Ek: 7.8.1988 –
3469/2 md.) Önseçimle aday tespiti halinde belediye başkanı ile, belediye meclisi
üye aday adayları müşterek liste ile önseçime katılabilirler. Bu halde, partili
seçmen bu müşterek listeyi aynen veya bu müşterek listedeki mevcut aday
adaylarından istediklerini çizmek ve bunların yerine aday adaylarından isimler
yazmak veya 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 46 ncı maddesinde belirtilen
aday adayları listesine işaret koymak suretiyle oyunu kullanabilir. Siyasi
partiler 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 46 ncı maddesinde belirtilen
aday adayları listesi ile birlikte müşterek listeli aday adayları listelerini
de ilçe seçim kurulu başkanlıklarına verirler.
e) (Ek: 7.12.1988 –
3507/2 md.) Seçimlere katılacak siyasi partiler hangi seçim çevrelerinde, hangi
usul ve esaslarla aday tespiti yapacaklarını Yüksek Seçim Kurulu’na
bildirirler.
Bir
siyasi partinin teşkilatı bulunmaması nedeniyle önseçim yapamadığı önseçim
çevresinden adaylarını ve adayların sırasını o partinin merkez karar ve yönetim
kurulu tespit eder.
Mahalli
idare seçimlerinde siyasi parti adaylarından parti genel merkez yetkili
organlarınca belirlenecek miktarda başvuru aidatı alınabilir. Bu aidatın
miktarı en yüksek Devlet memurunun brüt aylığını geçemez. Belediye başkanlığı
için bağımsız aday olanlar hakkında 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun 21
inci maddesinin 2 nci fıkrası ile 41 inci maddesi hükmü kıyasen uygulanır.
Seçim sonucunda belediye başkanlığına seçilen adaya aldığı oy miktarına
bakılmaksızın alınan teminat iade olunur.
Eksik adaylıkların
tamamlanması:
MADDE 11 – Herhangi bir
sebeple, eksik aday göstermiş olan siyasi partilerin ilçe başkanlıklarına, ilçe
seçim kurulu tarafından bu eksiğin tamamlanması gereği tebliğ olunur.
(Değişik: 2.3.1984 –
2986/1 md.) İlgili parti teşkilatı, bu tebliğden itibaren beş gün içinde aday
listesini tamamlayamazsa, o parti o seçim çevresinden, eksik liste ile ilgili
seçime katılır.
Siyasi
partilerin merkez karar ve yönetim kurulları, süreyi geçirmemek amacı ile eksik
listeyi tamamlama yetkisini önceden ilçe idare kurullarına verebilir.
Siyasi partilerin
aday listelerini vermeleri:
MADDE 12 – Siyasi partilerin
ilçe idare kurulları, seçime katılacakları çevrelere ait aday listelerini ilçe
seçim kurullarına, alındı belgesi karşılığında, önseçim gününden en geç on gün
sonraki gün saat 17.00’ye kadar verirler
İlçe
seçim kurulları geçici aday listelerini mahallinde alışılmış usullerle ilan
ederler.
Büyükşehirler için siyasi partilerin
il idare kurulları, belediye başkanı adaylarını alındı belgesi karşılığında
önseçim gününden en geç on gün sonraki gün saat 17.00’ye kadar il seçim
kuruluna verirler. Bağımsız adaylar da il seçim kuruluna başvururlar.
İl
seçim kurulları geçici adayları mahallinde alışılmış usullerle ilan ederler.
Bağımsız adayların
müracaatı:
MADDE 13 - İl genel meclisi üyeliği, belediye meclisi
üyeliği ve belediye başkanlığına bağımsız olarak adaylığını koymak isteyenler,
seçime katılacakları seçim çevresinin bulunduğu ilçe seçim kurulu başkanlığına, bu Kanun’un adaylık için
aradığı şart ve vasıfları haiz olduklarını belirten bir dilekçe ile
başvururlar.
(Değişik: 7.12.1988 –
3507/3 md.) Bağımsız adaylar Yüksek Seçim Kurulunca tespit edilen önseçim tarihine
kadar adaylık için başvurabilirler.
İlçe
seçim kurulları, bağımsız adaylara ilişkin listeleri de, ait olduğu seçim
çevresinde geçici listeler halinde alışılmış usullerle ilan ederler.
(Ek: 28.12.1993 –
3959/11 md.) Bağımsız adaylık için başvuranlar, en yüksek derecedeki Devlet
memurunun bürüt aylığı kadar parayı
ilgili mal sandığına yatırarak makbuzunu başvurma belgelerine eklerler.
(Ek: 28.12.1993 –
3959/11 md.) Bu miktar hazine irad kaydedilir.
Adaylara karşı itiraz
MADDE 14 – Adaylıkların
geçici olarak ilanından itibaren iki gün içinde ilçe seçim kuruluna itiraz
edilebilir. İtirazlar, ilçe seçim kurulunca en geç iki gün içinde, karara
bağlanır. İlgililer kararlara karşı iki gün içinde il seçim kuruluna itiraz
edebilirler. İl seçim kurulu bu
itirazları en çok iki gün içinde kesin
olarak karara bağlar.
(Değişik: 2.3.1984 –
2986/2 md.) Siyasi partilerin aday
listelerinde, yapılan itirazlar üzerine eksiklik husule geldiği takdirde, İlçe Seçim Kurulunun tebliğinden
itibaren beş gün içinde bu eksikliklerini tamamlayamazlarsa, o partiler o seçim
çevresinde, eksik liste ile ilgili seçime katılırlar.
Adayların
incelenmesi:
MADDE 15 – İlçe seçim
kurulları, kendi seçim çevrelerinin adayları hakkında, yapacakları inceleme
sonucunda bu Kanunda yazılı adaylık şartlarında noksanlık veya aykırılık
bulunduğunu görürlerse, durumu geçici ilan tarihinden itibaren iki gün içinde
ilgili adaya ve siyasi partilerin ilçe başkanlıklarına bildirirler.
İlgili
aday veya mensubu olduğu siyasi parti, bu bildirim üzerine en geç iki gün
içinde il seçim kuruluna itiraz edebilir. İl seçim kurulu bu itirazı en geç iki
gün içinde kesin karara bağlar.
İtirazı
reddedilen bağımsız aday seçime katılma hakkını kaybeder. Siyasi parti adayları
hakkında 14 üncü maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanır.
Adayların ilanı:
MADDE 16 – Adaylık
kesinleştikten sonra, ilçe seçim kurulları, bütün adayları oy verme gününden önceki,
20 nci gün ilan eder. Adayların ilanından sonra, adaylıktan istifa, seçim
sonuna kadar nazarı itibara alınmaz. Ancak, bu gibiler seçilmiş bulunurlarsa,
istifaları hüküm ifade eder ve yerlerine kendilerinden sonra gelenler seçilmiş
sayılırlar. Ölüm halinde de aynı şekilde hareket edilir.
İl genel meclisi ve
belediye meclisi üyeleri ile belediye başkanlarının adaylığı:
MADDE 17 – (Değişik: 28.12.1993 –
3959/12 md.) Milletvekilleri, belediye
başkanlıkları, il genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile muhtarlar
mahalli idareler seçimlerinde adaylıklarını koyabilmek veya aday gösterilmek
için görevlerinden istifa etmek zorunda değildirler. Milletvekilliği, belediye
başkanlığı, il genel meclisi ve belediye meclisi üyeliği ile muhtarlık bir
şahıs uhdesinde birleşemez. Bu görevlerin birisinde bulunanlardan bir diğerine
seçilenler, seçim sonuçlarının kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren 15
gün içinde tercih haklarını kullanırlar. Bu süre içinde tercih haklarını
kullanmayanlar seçildikleri yeni görevi reddetmiş sayılırlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Seçim Günü İşleri
Kullanılacak
oy pusulasının şekli:
MADDE
18 – İl
genel meclisi üyeleri, belediye meclisi üyeleri, belediye başkanlığı
seçimlerinde birleşik oy pusulası kullanılır.
Birleşik oy pusulaları aşağıdaki
esaslar dahilinde hazırlanır.
a) (Değişik: 28.12.1993 – 3959/13 md.) Oy pusulaları, 298 sayılı Seçimlerin Temel
Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 14 üncü maddesinin (1) numaralı
bendindeki esaslara uygun olarak, “Türkiye Cumhuriyet Yüksek Seçim Kurulu”
filigranı bulunan, özel surette imal edilmiş kağıtlara Yüksek Seçim Kurulu veya
Yüksek Seçim Kurulu’nun izin ve denetimi ile İl Seçim Kurulları tarafından
bastırılır. Birleşik oy pusulalarındaki siyasi parti sütunları arasında yarım
(0.5) cm. kadar veya iki çizgi ile belirlenmiş bir aralık bırakılır.
b) (Değişik: 31.7.1998 – 4381/6 md.) Belediye
Başkanlığı seçiminde kullanılacak birleşik oy pusulalarının en üstünde “Siyasi
Partiler” ve bağımsız adaylar varsa “Siyasi Partiler ve Bağımsız Adaylar”
ibaresi yazılır. Bu ibarenin altına seçime katılan siyasi partilerin
temsilcileri huzurunda Yüksek Seçim Kurulu tarafından kur’a esasına göre en
başta ve ortada partinin özel işareti, özel işaretinin altında tam yazı halinde
adı, belirli bir aralık veya çizgiden sonra, çapı 2 cm olan bir boş daire
basılır ve bütün bunların altı çizilir. Bu çizginin altına o partinin aday ad
ve soyadları konulur.
c) Siyasi parti sütunları arasında “EVET” mühürünün yarı çapı
kadar ve iki çizgi ile belirlenmiş bir aralık bırakılır.
d) (Mülga 7.8.1988 – 3469/3 md.)
e)
(Mülga 7.8.1988 – 3469/3 md.)
f)
(Değişik: 31.7.1998 – 4381/6 md.) İl genel meclisi ve belediye meclisi
üyeleri seçimlerinde kullanılan birleşik oy pusulasına siyasi parti adaylarının
ad ve soyadları yazılmaz. Birleşik oy pusulası, isim listesi hariç, yukarıdaki
bentlerde yazılı şartlara uygun olarak hazırlanır.
h) (Değişik: 28.12.1993 – 3959/13 md.) Her sandıkta
kullanılacak birleşik oy pusulaları o sandığın seçmen sayısının % 15’i kadar fazla
adette paketler haline getirilerek Yüksek Seçim Kurulu veya oy pusulalarını
bastıran seçim kurulu tarafından numaralanıp, mühürlendikten sonra yeteri kadar
zarf ve belediye meclisi üye adayları isim listesi ile birlikte seçim
çevrelerine gönderilir.
i) Birleşik oy pusulalarının içine konulacağı zarflar 298
sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun
hükümlerine göre hazırlanıp dağıtılır.
Oyların kullanma şekli:
MADDE
19 – (Değişik: 7.8.1988 – 3469/4 md.) Seçmen; Yüksek Seçim Kurulu veya Yüksek
Seçim Kurulu’nun izin ve denetimiyle il seçim kurulları tarafından yaptırılıp
sandık kurullarına kadar ulaştırılan ve birleşik oy pusulası ile birlikte
kendisine verilen “EVET” veya “TERCİH” yazılı mühürü alarak oyunu kullanmak üzere
kapalı oy verme yerine girer.
(Değişik: 28.12.1993 – 3959/14 md.) Seçmen sandık
kurulunca verilecek mühürü birleşik oy pusulasında tercih ettiği partiye veya
varsa bağımsız adaya ait özel daire içine basmak suretiyle oyunu kullanır.
(Değişik: 28.12.1993 – 3959/14 md.) Oyunu kullanan
seçmen birleşik oy pusulasını katlayarak zarfa koyar ve zarfı yapıştırır.
Mühürü sandık kurulu başkanına geri verir ve oyunu sandığa atar.
(Değişik: 20.6.1987 – 3394/5 md.) Aynı sandık
çevresinde belediye başkanlığı (3030 sayılı Kanuna tabi olanlar dahil),
belediye meclisi üyeliği ve il genel meclisi üyeliği seçimlerinin birlikte
yapılması halinde, bu maddedeki işlem her üç seçim içinde tekrarlanır.
(Ek: 7.12.1988 – 3507/4 md.) Ancak, aynı sandık bölgesinde 3030
sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin Değiştirilerek
Kabulü Hakkında Kanuna tabi olanlar da dahil belediye başkanlığı ve belediye
meclisi üyeliği seçimine ait oy pusulaları aynı zarf içine konur.
Geçerli
sayılmayan oylar:
MADDE
20 – İl
genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri ile belediye başkanlığı
seçimlerinde kullanılan birleşik oy pusulalarından hangilerinin geçerli
sayılamayacağı 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri
Hakkında Kanun ile 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu hükümlerince
belirlenir.
Tutanağa geçirme:
MADDE
21 – İlçe
seçim kurulu, sandık kurullarından gelen tutanakları, belediye başkan ve
meclisi üyeleri seçimi için beldeler; il genel meclisi seçimi için ilçeler;
büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir belediye hudutları içindeki ilçeler
belediye başkanı ve belediye meclisi seçimi için de ilçeler itibariyle
birleştirerek o seçim çevresindeki;
a) Seçmen sayısını,
b) Oyunu kullanan seçmen sayısını,
c) İtiraz edilmiş veya ihtilaflı görülmüş olup da geçerli
sayılarak hesaba katılan oy pusulası sayısını,
d) Geçerli sayılmayan ve hesaba katılmayan oy pusulaları
sayısını,
e) Geçerli sayılan ve hesaba katılan oy pusulaları genel
toplamını,
f) Seçime katılmış olan siyasi partilerden ve bağımsız
adaylardan her birinin aldığı geçerli oy miktarını gösteren geçerli oy
pusulaları sayısını,
Tutanağa geçirir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Seçimlerden Sonra Yapılacak İşler
Belediye
başkanlıklarına seçilenlerin tespiti:
MADDE
22 – Sandık
kurullarınca gönderilen belediye başkanı seçimlerine ilişkin tutanaklar ilçe
seçim kurulu tarafından birleştirilerek
en çok oy alan aday, başkanlığa seçilmiş olur.
Büyükşehir belediye başkanı
seçimlerine ilişkin ilçe birleştirme tutanakları ilçelerden il seçim kuruluna
gönderilir. İl seçim kurulu tarafından bu tutanaklar birleştirilerek en çok oy
alan aday, büyükşehir belediye başkanlığına seçilmiş olur.
İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeliklerine
seçilenlerin tespiti:
MADDE 23 – a) Siyasi partilerin ve
bağımsız adayların elde ettikleri il genel meclisi ve belediye meclisi asıl üye
sayısı aşağıdaki şekilde hesaplanır.
Bir
seçim çevresinde kullanılan geçerli oy toplamının onda birine tekabül eden
sayı, bütün partilerin ve bağımsız
adayların aldıkları oy sayısından ayrı ayrı çıkarılır. Bu çıkarmadan sonra
geriye oyu kalmayan siyasi partiler ve bağımsız adaylar üye tahsisinde hesaba
katılmaz.
Yapılan
çıkarmadan sonra geriye oyu kalan siyasi partilerin ve bağımsız adayların
isimleri alt alta, kalan oyları da hizalarına yazılır. Bu sayılar önce bire,
sonra ikiye, sonra üçe ... şeklinde devam edilmek suretiyle o seçim çevresinin
çıkaracağı asıl üye sayısına ulaşıncaya kadar bölünür. Elde edilen paylar,
siyasi parti ayrımı yapılmaksızın, en büyükten en küçüğe doğru sıralanır.
Belediye ve il genel meclisi üye tamsayısı kadar üyelikler, bu payların sahibi
olan siyasi partilere ve bağımsız adaylara, sayıların büyüklük sırasına göre
tahsis olunur.
Son
kalan asıl üyelikler için birbirine eşit rakamlar bulunduğu takdirde bunlar
aralarında ad çekmek suretiyle, tahsis yapılır.
(Ek: 7.12.1988 – 3507/5 md.) 10 uncu
madde uyarınca kontenjan adayı gösterilen belediye meclisi üyesi seçim
çevrelerinde bu maddeye göre yapılan bölme işlemi kontenjan sayısı çıkarılmak
suretiyle yapılır. Kontenjan adayı gösterilen bu seçim çevrelerinde geçerli
oyların en çoğunu almış olan siyasi partinin kontenjan adayları belediye
meclisi üyeliğini kazanmış olurlar.
(Ek: 7.12.1988 – 3507/5 md.) Büyükşehirlerde,
kontenjan adaylığından belediye meclisi üyeliğine seçilenlerden birinci
sıradakiler bu Kanun’un 6 ncı maddesinde belirtilen oranla sınırlı kalmak kaydı
ile Büyükşehir Belediye Meclisine katılırlar.
b) Siyasi parti adaylarından seçilenler
aşağıdaki şekilde tespit edilir;
İlçe
seçim kuruluna verilen aday listesindeki sıra, seçimlerde siyasi partilerin
kazandıkları il genel veya belediye meclisi asıl üyeliklerinin tespitine esas
olur.
Büyükşehir
belediye başkanlığını kazananlara il seçim kurulları, diğer kazananlara ilçe
seçim kurulları tarafından tutanakları verilir.
İl
seçim kurulu başkanı büyükşehir belediye başkanlığına seçileni, ilçe seçim
kurulu başkanı da belediye başkanlığı, belediye meclisi üyelikleri ve il genel
meclisi üyeliklerine seçilenleri gösteren tutanağın bir suretini o seçim
çevresinde derhal alışılmış usullerle ilan ettirilir, bir suretini de bir hafta
süre ile seçim kurulu kapısına astırır.
c) Yedek üyelikler için de (a) ve (b)
bentleri hükümleri uygulanır. Siyasi partilerin kazandıkları yedek üyeler asıl
üyeliğe seçilenlerden sonra gelen isimden itibaren sıra ile tespit olunur.
Büyükşehir meclisine katılacak üyeler:
MADDE 24 – (Değişik:
10.07.2004 – 5216/30 md.) a) Bu Kanunun 6 ncı maddesinde tespit olunan büyükşehir meclisi
üyeleri, her ilçe ve ilk kademe belediyesi için seçilmiş olan asıl üyelerin
seçiliş sıralarına göre baştan başlayarak yeter sayıya kadar inilmek suretiyle
bulunur.
b) Yedek üyelikler de aynı usulle
hesaplanır.
Seçimin veya tutanağın iptali:
MADDE 25 – Seçim tutanaklarına yapılan
itirazlar, oyların dökümüne, sayımına veya bu oyların siyasi partiler ile bağımsız adaylara
bölünmesine ilişkin olduğu ve yeniden yapılan döküm, sayım ve hesap sonucunda
tutanakların iptaline karar verildiği takdirde, bu yeni işlem sonucuna göre,
seçilmiş oldukları anlaşılanların il seçim kurulu tarafından tutanakları
verilir.
Bir
seçim çevresinde yapılan seçimin, seçim işleri sebebiyle iptaline karar
verildiği takdirde, o seçim çevresinde yeniden seçim yapılır. İl seçim kurulu,
seçimin iptaline dair kararı ilan ettiği gibi kararın kesinleşmesini müteakip o
çevrede seçimin yapılacağını da derhal ilan eder.
Bu
ilandan sonra gelen 60 ıncı günü takip eden ilk Pazar oy verme günüdür.
Yukarıdaki
fıkralar dışında, meclis üyelerinden bir veya birkaçının tutanaklarının
iptaline karar verildiği takdirde, tutanağı iptal olunan meclis üyesi yerine,
mensup oldukları siyasi parti listesindeki sıraya göre, belli olan sırada
olanlara tutanakları verilir.
İl
seçim kurullarının kararlarına karşı 26 Nisan 1961 tarihli ve 298 sayılı
Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 130 uncu
maddesindeki tespit edilmiş olan süreler içinde, Yüksek Seçim Kurulu’na itiraz
edilebilir.
Seçim Sonuçlarının İlanı
Seçim sonuçlarının Yüksek Seçim
Kurulu’nca ilanı:
MADDE 26 - Yüksek Seçim Kurulu, ilçe seçim
kurulları tarafından yollanan belgelere dayanarak, seçimin genel sonucunu ilan
eder.
Seçim sonuçlarının Devlet İstatistik
Enstitüsü tarafından yayımlanması:
MADDE 27 – Devlet İstatistik Enstitüsü, ilçe
seçim kurulları tarafından kendilerine verilecek belgelere dayanarak seçim
çevreleri itibariyle sandık tutanaklarından mevcut bilgiyi, en geç seçimi takip
eden yıl içinde yayımlar.
Belediye ve il genel meclisi yedek
üyelerinin asıl üyeliğe getirilmesi:
MADDE 28 – İl genel meclisi üyeliklerinde,
herhangi bir sebeple boşalma olduğu takdirde vali, belediye meclisi
üyeliklerinde boşalma olduğu takdirde ise belediye başkanı beş gün içerisinde
meclise katılacak yedek üyelerin adını yetkili seçim kurulundan sorar ve üç gün
içerisinde adı bildirilen üyeyi davet eder. Bu suretle davet edilen üye, kalan
süreyi tamamlar.
Boşalan
üyelik hangi ilçe veya siyasi partiye ait ise, davet edilecek yedek üye de,
aynı ilçe veya siyasi partiden olur.
Bir
partiden boşalan asıl üyelik için, o partiden davet edilecek yedek üye kalmamış
ise veya boşalan asıl üyelik bir bağımsıza ait ise, parti ayrımı yapılmaksızın
oy bölüşümünde sırası önde gelen yedek üye asıl üyeliğe davet edilir.
Bir
siyasi parti listesinden, meclis asıl üyeliğine seçildikten sonra başka bir
siyasi partiye geçen veya bağımsız kalanlardan asıl üyelik açıldığı takdirde,
bu üyelerin meclis üyeliğine seçildikleri sırada mensup oldukları partinin
yedek üyesi, asıl üyeliğine çağrılır.
Seçimlerin yenilenmesi:
MADDE 29 – (Anayasa
Mah. 13.6.1988 tarih ve E.1988/14, K.1988/18 sayılı kararı ile iptal; Yeniden
Düzenleme: 7.12.2988 – 3507/6 md.). Seçim dönemi sonundan önce;
a) Bir seçim çevresinde yapılan seçimin
seçim işlemleri sebebiyle iptaline karar verilmesi,
b) Belediye meclisi veya il genel
meclisinin yetkili organlarca feshi,
c) Belediye meclisi veya il genel
meclisi üyeliklerinin herhangi bir sebeple boşalması ve meclis üye sayısının
yedeklerinin de getirilmesinden sonra üye tamsayısının yarısından aşağıya
düşmesi,
d) (Mülga: 20.3.1997 – 4231/2 md.; Ek:
03.07.2005 – 5393/85-c md.) Belediye kurulması,
Hallerinde
mülki amirlerin vaki boşalmaları otuz gün içinde İlçe Seçim Kurulu’na
bildirmeleri üzerine, İlçe Seçim Kurulu sözkonusu organ için yeniden seçim
yapılmasına karar vererek durumu alışılmış usullerle ilan eder.
(Değişik: 20.3.1997 – 4231/2 md.) a, b,
c bentlerinde yazılı hallerde bu ilandan sonra gelen 60 ıncı günü takip eden
ilk Pazar oy verme günüdür. Ancak, mahalli idareler genel seçimine bir yıldan
az bir süre kalmış ise, mahalli idareler ara seçimi yapılmaz.
Köy ve Mahalle Muhtarları, Köy İhtiyar Meclisi ve
Mahalle İhtiyar Heyeti Üyeliği Seçimleri
Seçilecek üye sayısı:
MADDE 30 – a) Köy ihtiyar meclisine, son genel
nüfus sayımı sonuçlarına göre;
Nüfusu
1.000’e kadar olan Köylerde 8
Nüfusu
1.001’den 2.000’e kadar olan köylerde 10
Nüfusu
2.000’den fazla olan köylerde 12
Üye
seçilir. Seçilecek üye sayısı ilçe seçim kurulu başkanınca belirlenir.
Oyların
tasnifi sonucunda en çok oy alanlardan başlanarak nüfusu 1.000’e kadar olan
köylerde ilk dört üye, nüfusu 1.001’den 2.000’e kadar olan köylerde ilk beş üye
ve nüfusu 2.000’den fazla olan köylerde ilk altı üye asıl, geri kalanlar ise
yedek üye olur.
b) Mahalle ihtiyar heyetine sekiz üye
seçilir. Oyların tasnifi sonucunda en çok oy alan dört üye asıl, geri kalanlar
ise yedek üye olur.
Adaylık ve seçilme yeterliliği:
MADDE 31 – Köy muhtarlığı ve köy ihtiyar
meclisi üyeliği, mahalle muhtarlığı ve mahalle ihtiyar heyeti üyeliği
seçimlerinde adaylık usulü yoktur.
(Değişik: 2.3.1984 – 2986/3 md.) En az
altı aydan beri o mahalle veya köyde oturmak şartıyla 25 yaşını dolduran her
Türk vatandaşı, bu Kanunda ve bu Kanunun atıf yaptığı diğer kanunlarda
öngörülen hükümlerce seçilmeye mani hali olmamak kaydıyla, muhtar, ihtiyar
meclisi ve ihtiyar heyeti üyesi seçilebilir. Bunlar için ilkokul mezuniyeti
şartı aranmaz; okur-yazar olmak yeterlidir.
442
sayılı Köy Kanunu’nun 41 inci maddesi gereğince görevden uzaklaştırılan köy
muhtarları ile 4541 sayılı Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar
Heyetleri Teşkiline Dair Kanun’un 18 inci maddesine göre sıfatları kaldıran
mahalle muhtar ve ihtiyar heyeti üyeleri tekrar aynı görevlere seçilemezler.
Seçim çevresi, oy verme ve seçim sistemi:
MADDE 32 – Mahalle muhtarlığı ve ihtiyar heyeti
için, mahalle; köy muhtarlığı ve ihtiyar meclisi için köy; seçim çevresidir.
Her
seçim çevresinde usule uygun olarak konmuş sandıklarda o çevre seçimi için oy
kullanılır.
Muhtar
seçimi için bir ad yazılı oy pusulası, ihtiyar meclisi ve ihtiyar heyeti seçimi
içinde bu kurulların asıl üye sayısı kadar ad yazılı oy pusulası Yüksek Seçim
Kurulu’nca hazırlanan özel zarfa konularak oy sandığına atılır.
Muhtar,
ihtiyar heyeti ve ihtiyar meclisi seçimleri ekseriyet sistemine göre yapılır.
(Ek: 2.3.1984 – 2986/4 md.) Bu seçimler için kullanılacak oy pusulaları
basılabilir, teksir edilebilir ve her türlü araçla çoğaltılabilir.
Boşaltılan muhtarlık, ihtiyar meclisi ve
ihtiyar heyeti üyeliği için seçim yapılması:
MADDE 33 – Köy veya mahalle muhtarlığının
herhangi bir sebeple boşalması halinde ihtiyar meclisi veya heyetinin birinci
üyesi durumu, yazılı olarak ilgili seçim kuruluna ve mahallin en büyük mülkiye
amirine bildirilmek zorundadır.
Boşalan
muhtarlıklar için her yıl Haziran ayının ilk Pazar günü seçim yapılır. Seçim
yapılıncaya kadar muhtarlık görevi mahallin en büyük mülkiye amiri tarafından
atanacak muhtar vekili tarafından yürütülür.
Seçim
döneminin sona ermesinden önce ihtiyar meclisi veya ihtiyar heyeti üye
sayısının yedeklerinin de getirilmesinden sonra üye tamsayısının köylerde tabii
üyeler hariç yarısına düşmesi halinde, muhtar durumu bir hafta içinde ilgili
seçim kurulu başkanlığına ve bilgi için de mahallin en büyük mülki amirine
bildirmeye mecburdur.
Bu
bildirim üzerine ilçe seçim kurulu başkanlığınca durum 48 saat içinde ilan
edilir. İlan tarihinden sonra gelen 60 ıncı günü takip eden ilk Pazar günü oy
verilir.
İhtiyar
meclisi veya heyeti seçiminin yapılması gerektiği hallerde köy veya mahalle
muhtarlığı da boşalmış ise, Haziran ayı beklenmeksizin her iki seçim beraber
yapılır.
Diğer işlemler:
MADDE 34 - Muhtar, ihtiyar heyeti, ihtiyar meclisi
seçimlerinde diğer işlemler bu Kanunda ve bu Kanunun atıf yaptığı diğer
kanunlarda yazılı usul ve esaslara göre yürütülür.
EK MADDE 1 - (Değişik: 14.6.1989 – 3573/1
md.; 28.12.1995 – 3959/16 md.; 31.7.1998 – 4381/Geçici 4 md.) Seçmen
kütüğüne kaydı ve sandık listesinde oy kullanma yeterliliği bulunduğu halde,
mahalli idareler genel ve ara seçimlerine meşru mazeretleri olmaksızın
katılmayanlar ilçe seçim kurulu başkanı tarafından 5.000.000.-(Beşmilyon) lira
para cezası ile cezalandırılır. Bu karar kesindir.
EK MADDE 2 - (28.12.1983 – 3959/17 md.) Dağınık
mahalle ve sair yerleşim yerleri bulunan köylerde veya köylerin birbirlerine
yakın olduğu durumlarda seçim sandıklarının bir tek mahalde veya bir tek köyde
toplanması, seçim gününden en az bir hafta önce ilan edilmek koşuluyla İlçe
Seçim Kurulunca kararlaştırılabilir.
EK MADDE 3 – (12.5.1994 – 3989/1 md.) Subaylar, astsubaylar, hakimler ve
savcılar ile yüksek yargı organları mensupları hariç olmak üzere, kamu
kurumları ile kamu kurumu niteliğinde bir kuruluşta memur veya kadrolu işçi
olarak çalışmakta iken bu görevinden ayrılarak Belediye Başkanı seçilmiş olup
da yeniden aday olamayan veya seçilemeyenler, hizmet süreleri itibariyle veya
yaş haddi nedeniyle emekliliğe hak kazanamamış olmaları kaydıyla, seçimlerin
kesin sonuçlarının Yüksek Seçim Kurulu’nca ilanını takip eden iki ay içinde
daha önceki kurumlarının bağlı bulunduğu bakanlığa başvurmaları halinde eski
görevlerine veya istifa ettikleri tarihteki kurumun özelliği ve niteliğine
uygun eşdeğer bir göreve atanabilirler. Ancak yargı kararı ile belediye
başkanlığı görevi sona erenler ve istifa edenler hakkında bu hüküm uygulanmaz.
Geçici Hükümler
GEÇİCİ MADDE 1 – Bu kanun uyarınca yeni il genel
meclisi seçimleri yapılarak il genel meclisleri ilk toplantılarını yapıncaya
kadar 25.9.1980 gün ve 2304 sayılı 13.3.1329 tarihli İdarei Ümumiyei Vilayat
Kanunu Muvakkatına Ek Kanun hükümlerinin uygulanması devam olunur.
GEÇİCİ MADDE 2 – Bu kanun uyarınca yeni
belediye başkan ve belediye meclisi üyeleri seçilinceye kadar, 25.9.1980 gün ve
2303 sayılı 3.4.1930 tarih ve 1580 sayılı Belediye Kanununa Ek Kanun ile
18.8.1981 gün ve 2508 sayılı 1580 sayılı Belediye Kanununa 2303 sayılı Kanunla eklenen Geçici 3 üncü
Maddenin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Üç Geçici Madde Eklenmesine Dair Kanun
hükümlerinin uygulanması devam olunur.
GEÇİCİ MADDE 3 - Bu kanun yürürlüğe girdikten sonra,
yapılacak ilk mahalli idareler seçimlerinde, siyasi partilerin aday tespiti
için ön seçim yapılmaz. Bu seçime mahsus olmak üzere siyasi partiler, adaylarını
aşağıdaki usullere göre tespit ederler.
Büyükşehir
belediye başkan adayları siyasi partilerin genel merkez karar ve yönetim
kurullarınca tespit edilir.
İllerde:
İl
merkezi belediye başkanı ile belediye meclisi üyeleri, merkez ilçe beldelerinin
belediye başkanları ile belediye meclisi üyeleri, merkez ilçeye isabet eden il
genel meclisi üyeleri adaylarını, siyasi partilerin il ve merkez ilçe idare
kurulları birlikte toplanarak;
İlçelerde:
İlçe
belediye başkanı ile belediye meclisi üyeleri; ilçe beldelerinin belediye
başkanları ile belediye meclisi üyeleri; ilçe seçim çevresine isabet eden il
genel meclisi üyeleri adaylarını, siyasi partilerin ilçe idare kurulları
toplanarak belirleyip, genel merkez karar ve yönetim kurulunun tensip ve tasdikine
sunarlar.
Merkez
karar ve yönetim kurulunun, her listeyi aynen kabul veya değiştirerek tasdik
etmesi ile adaylar tespit olunur.
GEÇİCİ MADDE 4 – Bu Kanunun yürürlüğe
girmesinden sonra yapılan ilk seçimde, seçmen kütüğünde ve sandık listesinde
kaydı ve oy kullanma yerinde bulunduğu halde mahalli idareler ile mahalle
muhtarlıkları ve ihtiyar heyetleri seçimlerine hukuki veya fiili mazereti
olmaksızın katılmayanlar, ilçe seçim kurulu başkanı tarafından 2.500 lira para
cezası ile cezalandırılırlar.
Ancak
seçim gününden sonraki üç ay içinde hukuki veya fiili mazeretini bildiren ve
mazereti ilçe seçim kurulu başkanınca geçerli görülenlerden bu para tahsil
edilmez.
GEÇİCİ MADDE 5 – Bu Kanunda seçim usul
ve esasları hükme bağlanan büyükşehir yönetiminin hukuki statüsü, bu Kanunun
yürürlüğünü takip eden ilk seçimin oy verme gününden önce, 17.6.1982 gün ve
2680 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Kuruluş, Görev ve Yetkilerinin
Düzenlenmesi ile İlgili Yetki Kanunu’ndaki belirtilen esas ve usullere uygun olarak
çıkarılacak Kanun Hükmünde Kararnamelerle düzenlenir.
GEÇİCİ MADDE 6 – Bu Kanunun yürürlüğe
girmesinden sonra yapılacak ilk mahalli idareler seçimlerinde 6 Kasım 1983
tarihinde yapılan milletvekili seçiminde kullanılan sandık seçmen listeleri
güncelleştirilerek kullanılır.
Güncelleştirme;
sandık seçmen listelerinin askıya çıkarılması, listede ismi bulunmayanlar ile
seçim gününe kadar 21 yaşını dolduracak olanların listeye yazılması suretiyle
yapılır ve bu suretle oluşan listeler başka bir ilan vesair işleme tabi
tutulmadan çoğaltılarak sandık seçmen listesi olarak kullanılır.
Askı
ve itiraz süreleri Yüksek Seçim Kurulu’nca belirlenir.